కంద

చెప్పగ దాచును జెప్పులు 

మెప్పుగ సాగును పదములు మేయగ పప్పుల్ 

ఒప్పుగ రుచిరుచి యనుచూ 

నొప్పులు తీరుగ కథలగు కొప్పులు తీరున్

నాఅర్ధం యీ పద్యం చెప్పులు కష్టంమల నుండు చెప్పులు, సాగేటప్పుడు మెప్పుగా సంతోషం (నన్ను ఉపయోగించారని )పదాలవత్తిడి పప్పులు అనగా చెప్పు పై గుంటలు, ఒప్పుగా కదులుతూ శబ్దం, భాధలు భరుస్తూ కథలుగా స్త్రీ కొప్పుల్లా ఉంటాను

******

ఒకరొక్కరు రుచులు తెలప

నొకపరి దుఃఖము సుఖంబు నోరుకు తీపిన్

నకసిక భవమును జూడగ

తికమక మానక సరియగు తెలప గలంబున్

🌿 మేధావి భావవ్యాఖ్యానంప్రతి మనిషి తన తన అనుభవానుసారం జీవన రుచులను వివరిస్తాడు;ఒకరికి సుఖమయంగా అనిపించినదే, మరొకరికి దుఃఖకారణంగా అనిపించవచ్చు.మన నోరు తీపి అనుభూతిని మాత్రమే చెప్పినా, జీవితం అంత తేలికైనది కాదు —అందులో విరుద్ధ అనుభవాలు సహజం.అందుకే ఈ భవాన్ని (జీవితాన్ని) సమగ్రంగా చూడాలి;అవివేకంతో తికమకపడకుండా,సమత్వంతో, వివేకంతో గ్రహించి చెప్పగలిగితేనే నిజమైన అవగాహన కలుగుతుంది.

****

కాలము కదులు సుఖంబున్

గాళము పవలింపు గ సృష్టి కథలగు జీవం

మేళము అనుభవ హాస్యమ్

కలము పోటు శుభ గాంచ గమ్యము శోభల్

✨ సంపూర్ణ భావం👉 కాలం కదులుతూ ఉండగా, సృష్టి అంతా దాని వెంట కదులుతుంది.👉 జీవితం అనుభవాల మేళంగా, కథలుగా మారుతుంది.👉 కాలంతో పోటీగా సాగి, చివరికి శుభ గమ్యాన్ని చేరితేనే జీవన సార్థకత.

******

సంసార దుఃఖములు నను

హింసించుచు నుండె శ్రీశ! యింద్రావరజా!

సంసార శరధి నీదగ

సంసాధన జేసెడి నను సాకుమ చక్రీ!

భావము:ఓ ఇంద్రావరజా! (విష్ణుమూర్తీ!),‌ శ్రీ లక్ష్మీ పతి! ఈ సంసారములో కలిగిన అనేక దుఃఖాలు నన్ను బాధించుచున్నవి. ఈ సంసారసాగరాన్ని దాటుటకు ప్రయత్నము చేసెడి నన్ను నీవే అనుగ్రహించి, కాపాడుము ఓ సుదర్శన చక్రధారి 

****
మనసున శాంతిగ శోభయు
మనమన బ్రాంతియు కళలగు మానస మేనున్
క్షణమున కాంతియు భవతీ
ఋణమున తన్మాయజీవి రుద్రుని తీరున్
సరళ భావం:
మనసులో శాంతి ఉంటే జీవితం శోభిస్తుంది.
అయితే మనసే మాయలో పడితే భ్రమలు, ఆందోళనలు పెరుగుతాయి.
జీవితంలో సుఖం, వెలుగు క్షణికమే.
మనిషి ఈ మాయాజీవితంలో ఋణబద్ధుడై, చివరకు రుద్రుని (దైవాన్ని) ఆశ్రయించాల్సిందే.
*****
దప్పపు కొమ్మల చాటున
వెప్పును భరియింప లేక విశ్రాంతి గొనన్
గప్పున మనుజుడు విసిరిన
*రప్పను జూసి బెదిరినవి రామచిలుకలే*

[ దప్పము = దట్టమైన,‌ వెప్పు = వేడిమి
గప్పున = శీఘ్రంగా, ఆకస్మికముగా ]

భావము:
వేడిమిని తట్టుకోలేక దట్టమైన చెట్ల కొమ్మల నీడలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న రామచిలుకలు — అప్పుడే ఒక మనిషి అకస్మాత్తుగా రాయి విసరగా, ఆ రాయిని చూసి అవి భయపడి బెదిరిపోయాయి.

***

భాషగ పట్టువిడుపుగా 

ఘోషను తెలపక పటుత్వ ఘోరము తెలుగున్ 

రోషము జూపక కదిలెన్ 

వేషము వేసిన ఫలముల విలువల్ లేవున్ 

భావం:భాషలో పట్టుదల ఉండాలి గాని, అతిగా ఘోష (ఆర్భాటం, గట్టిగా చెప్పడం) అవసరం లేదు. అలాంటి ఆర్భాట పటుత్వం నిజమైన గొప్పదనం కాదు. అలాగే రోషం (కోపం) చూపకుండా నిశ్శబ్దంగా ముందుకు సాగాలి.వేషాలు వేసుకొని (నకిలీ ప్రవర్తన, అబద్ధపు వ్యక్తిత్వం) పొందే ఫలితాలకు అసలు విలువ ఉండదు.

*****

భవభావభవముగానగు

అవహేళనకానిదగును ఆశలు తీరున్

వివరంబుపలుకు తరమే

దేవుడు వెన్నంటి యుండ; దిప్పలు గలుగున్

🔹 పద్య భావ విశ్లేషణ...భవము (జననం–మరణం చక్రం), భావము (మనసు), భవిత (జీవన ప్రయాణం) — ఇవన్నీ పరస్పర సంబంధంతో నడుస్తాయి. జీవితం అంతా ఒక అనుభవ ప్రవాహమన ఆశలు నెరవేరకపోయినా, వాటిని తక్కువగా చూడకూడదు. అవి కూడా జీవన పాఠాలే. అవహేళన చేస్తే మనసు కఠినమవుతుంది.ఈ విషయాలను స్పష్టంగా వివరించి చెప్పగలిగినవారే నిజమైన జ్ఞానులు. అనుభవాన్ని అర్థముగా పలకడం ఒక సాధన.దేవుడు మనతో ఉన్నా, జీవనంలో ఇబ్బందులు (దిప్పలు) తప్పవు.అవి దైవానుగ్రహానికి విరుద్ధం కాదు — పరీక్షలు, మార్గదర్శకాలు.

****

వారము వర్జము పలుకే

భారము యనుచు కధగాను బాధ్యత తీరున్

ఘోరము యనుచు సువాక్కులు

నేరము లెక్కువ ఫలమగు నీడల వెంటన్

సరళ భావము 🌿మనుషులు కొన్ని పనులను “వర్జ్యం” అని చెప్పి తప్పించుకోవాలనుకుంటారు.బాధ్యతలను మాత్రం భారంగా భావించి కథలు చెబుతారు.కానీ మంచి మాటలు చెప్పినప్పటికీ,చేసిన నేరాలు మాత్రం నీడల లాగా వెంటాడుతూ ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.

*****

శరభావతార! శంకర! 

పరమేశ్వర! నీలకంఠ! భవహర! గంగా

ధర! త్రిపురాంతక! భర్గా!

పరాత్పరా! నిను నుతించు భాగ్యము నిడుమా!

భావము:ఓ శంకర! పరమేశ్వర! నీవు శరభావతారుడవు! కంఠమన విషయమును నిలిపి జగతిని రక్షించిన నీలకంఠుడవు, సంసారభయమును తొలగించు భవహరుడవు, శిరస్సుపై గంగను ధరించిన గంగాధరుడవు, త్రిపురాసురులను సంహరించిన త్రిపురాంతకుడవు, తేజో రూపముతో పాపములను హరించు భర్గుడవు, అటువంటి మహిమాన్వితుడవైన ఓ పరాత్మరా! పరమశివ నిన్ను స్తుతింపగల భాగ్యాన్ని నాకు ప్రసాదింపుము.

****

చక్కని దైనను కోరిక 

దక్కక యేలబ్రతుకేన దారులు మారే 

మొక్కులు తీర్చియు కదిలే 

చుక్కలలో నొక్క నక్క సుడివడి తిరిగిన్

🌹 సరళ భావం..మనిషికి మంచి కోరికలు ఉన్నా అవి నెరవేరకపోతే జీవితం మార్గం మార్చుకుంటుంది. అప్పుడు మనిషి దేవుడిని ప్రార్థిస్తూ మొక్కులు పెట్టి ఆశతో ముందుకు సాగుతాడు. కానీ పరిస్థితులు మారకపోతే, ఆలోచనలు చుక్కల మధ్య తిరిగే నక్కలాగా అయోమయంలో తిరుగుతూనే ఉంటాయి.

*****

కరువు మొదలగుట కదిలే 

తరువులు కలకళలు తప్పె తాపము పెరిగే 

బరువే మోసెడి పలుకే 

తిరుమల దేవుండు కాదు తెచ్చిన రాయే

🌹 సరళ భావం..కరువు వచ్చినప్పుడు ప్రకృతి క్షీణిస్తుంది; చెట్లు కదలిక కోల్పోయి నిశ్శబ్దంగా మారుతాయి, వేడి పెరుగుతుంది. ప్రజలు కష్టాలను భరిస్తూ బాధతో మాట్లాడుతారు. అలాంటి పరిస్థితిలో కొందరు సాధారణ రాయిని కూడా దేవుడిగా భావించి ఆశ్రయం కోరుతారు.

*****

వాళ్ళను కలవగ సంతస 

రాళ్లు కరగించు రగంబు రమ్యముగను

ముల్లులు యున్నభరించియు 

వెల్లువ సంగమ సుఖమగు వేళన వెన్నెల్

🌹 సరళ భావంప్రియమైన వారిని కలిసినప్పుడు హృదయంలో ఆనందం కలుగుతుంది. ఆ ప్రేమ భావం అంత బలంగా ఉంటుంది కాబట్టి రాళ్లను కూడా కరిగించగలదనిపిస్తుంది. జీవితంలో ముల్లులాంటి కష్టాలు ఉన్నా వాటిని సహించి ముందుకు వెళ్లాలి. చివరకు నదులు సంగమించే వేళలా, వెన్నెలలా సుఖమైన సమయం వస్తుంది. 🌙🌹