మత్త కోకిల

 

[21/04, 16:26] Mallapragada Ramakrishna: అంశం: జగద్గురువులు  ఆదిశంకరులు.. 

 *మత్తకోకిల..* 

శాంతి కోరుచు దేశమందున సాదు బుద్ధిని నేర్పగన్ 

కాంతి మాదిరి హృద్య మందున గానమాధురి వాక్కుగన్ 

బ్రాంతిమాపెడి విద్యతీరుగ భాద్యతామది తత్త్వమున్ 

ఖ్యాతి శ్లోకము నాంది శంకరు, కార్యదక్షగ ధర్మమున్ 

🌿 భావ వివరణ:

దేశంలో శాంతి నెలకొనాలని కోరుతూ, ఆదిశంకరులు సద్బుద్ధిని ప్రజలకు బోధించారు. వారి వాక్కు గానమాధుర్యంలా హృదయాన్ని ఆకర్షిస్తూ, కాంతిలా అంతరంగాన్ని ప్రకాశింపజేసింది.

అజ్ఞానం, భ్రాంతిని తొలగించే విద్యను ప్రసారం చేసి, తత్త్వజ్ఞానాన్ని బాధ్యతగా ప్రజలకు అందించారు. వారి బోధనలు కేవలం జ్ఞానం కాదు — జీవన విధానాన్ని సరిదిద్దే మార్గదర్శకం.

అందుకే శంకరుల ఖ్యాతి శ్లోకాల రూపంలో ప్రపంచమంతట విస్తరించి, వారు ధర్మాన్ని స్థాపించడంలో కార్యదక్షులైన జగద్గురువులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు.

🌸

[21/04, 16:26] Mallapragada Ramakrishna: జగద్గురువులు – ఆదిశంకరులు

కాయమేవిధి శంకరాయన గాంచు లోకము మాయగన్

ప్రాయమేజప జ్ఞాన దీపము పాఠ్య మేయగు కాంతిగన్

మాయమోహము జీవతత్త్వము మర్ధనంబగు కాలమున్

ధ్యేయ స్థాపక దీక్ష బోధలు దివ్య కీర్తిని పొందెనన్ ॥

🌿 భావ వివరణ:

శంకరాచార్యులు ఈ లోకాన్ని మాయమయంగా చూపించి, శరీరమే నిత్యమని భావించే అజ్ఞానాన్ని తొలగించారు. జీవితం కేవలం కాయానికే పరిమితం కాదని బోధించారు.

చిన్న వయస్సులోనే జపం, జ్ఞానం, విద్య ద్వారా లోకానికి ప్రకాశమయమైన మార్గాన్ని చూపించారు. ఆయన బోధనలు హృదయాలలో జ్ఞానదీపంలా వెలిగాయి.

మాయ, మోహాలతో కప్పబడ్డ జీవతత్త్వాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసి, నిజస్వరూపాన్ని తెలియజేశారు. కాలానుగుణంగా ఆ అజ్ఞానాన్ని తొలగించే శక్తిగా నిలిచారు.

ధ్యేయాన్ని స్థాపించి, దానికి కట్టుబడి ఉండే దీక్షతో బోధనలు చేసి, దివ్యమైన కీర్తిని పొందిన జగద్గురువులు ఆదిశంకరులు.

*****

దుఃఖ సఖ్యత వాన యెoడల దూత మాదిరి మార్గమున్

రేఖ లన్నియు లాభనష్టపు రీతిగాయగు జీవనమ్

శాఖ లన్నియు మొగ్గ పువ్వులు కాయ పండ్లగు నిత్యమున్

కాఖ యెoగిలి జీవనంబగు కాల మార్పుల తీరుగన్

పద్య భావ వివరణ:

దుఃఖం–సుఖం (సఖ్యత) వాన–ఎండల మాదిరిగా మారుతూ ఉంటాయి. జీవితం అనేది ఈ మార్పుల సందేశం తీసుకువచ్చే దూతలాంటిది.

జీవితంలో జరిగే ప్రతి సంఘటన కూడా లాభం–నష్టం అనే ద్వంద్వాల రేఖలతోనే రూపుదిద్దుకుంటుంది.

చెట్టులోని శాఖలు ఎలా మొగ్గలు–పువ్వులు–కాయలు–పండ్లుగా మారుతాయో, జీవితం కూడా అభివృద్ధి దశలతో నిండి ఉంటుంది.

కాకి ఎంగిలి (అల్పమైన ఆహారం) కూడా జీవన భాగమే. కాలమార్పుల ప్రకారం జీవితం చిన్న–పెద్ద అనుభవాల సమాహారం.

*****

యాటు పోటులు లేనిజీవము యస్స లెక్కడ జెప్పుమా 

పోటు చెడ్డగ మంచిగా మది పోరు తప్పదు కాలమా 

కాటు రేయి ఉషోదయాఫల కామ్య జీవన ధర్మమా 

రాటు విశ్వము మాయ నీడలు రమ్య తాభవ మేళనున్

పద్య భావ వివరణ:

ఈ లోకంలో ఎలాంటి పోటీలు, సమస్యలు లేకుండా జీవితం ఎక్కడ ఉంటుంది? అంటే, కష్టాలు లేని జీవితం అనేది అసాధ్యం.

పోటీ మంచిదైనా చెడ్డదైనా, మనసులో పోరాటం తప్పదు. కాలప్రవాహంలో ప్రతి మనిషి అంతర్గతంగా పోరాడుతూనే ఉంటాడు.

చీకటి రాత్రి తర్వాతే ఉదయం వస్తుంది. అలాగే కష్టాల తర్వాతే సుఖం. ఇది జీవన ధర్మం.

ఈ విశ్వం మాయలతో నిండినది. సుఖ-दుఃఖాల మేళవింపే జీవితం — అది ఒక రమ్యమైన అనుభవం.

***†

శ్రీ పరాభవ విశ్వమందున శీఘ్రసంపద గానుగన్ 

నీపదాంబుజ దివ్య ధాత్రిన నిర్మలంబగు నిండుగన్ 

భూపతీభవభావశాంతియు భుక్తితన్మయ వీలుగన్ 

కోపమంతయు మార్చబుద్దిగ కీలకంబగు తీరునన్

– “పరాభవ” నామ సంవత్సరంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా శీఘ్రంగా కలిగే సంపద (ఇది కేవలం ధనసంపద కాక, ధర్మ–జ్ఞాన–శాంతి సంపద) గురించీ సూచిస్తున్నారు.– కాలం అనుకూలిస్తే శుభఫలాలు త్వరగా సిద్ధిస్తాయని భావం.– దైవపాదపద్మాలను ఆశ్రయించిన వారికి జీవితం నిర్మలంగా, సంపూర్ణంగా అవుతుంది.– “ధాత్రి” అంటే పోషకురాలు (దేవి/దైవం) – ఆమె అనుగ్రహమే నిజమైన సంపూర్ణత.– రాజ్యమో, బాధ్యతలతో కూడిన జీవనమో ఉన్నా, మనస్సులో శాంతి ఉండాలి.– భోగం (భుక్తి) అనుభవిస్తున్నప్పటికీ, అంతర్ముఖతను కోల్పోకుండా జీవించడం సాధ్యం అని సూచన.– కోపాన్ని మార్చగలిగే బుద్ధి (వివేకం) జీవనంలో కీలకం.– అంతరంగ వికాసానికి ఇది మూలసూత్రం.

*దత్త పది**దండి  బండి  రండి  గండి*

దండి దర్పముతోధనంబగు దాచు దుర్మతి బుద్ధిగన్

బండి బాధ్యత జీవనంబగు బంధ పాశము యోగ్యతన్

రండి సత్యపు వాక్కు తీరుగ రమ్యతామధు మార్గమున్

గండి యన్నను నీతిచెంతన గాఢముద్రగ గమ్యమున్

 పద్య భావం..👉 అధిక ధనం (దండి) వచ్చినప్పుడు దర్పంతో దాచిపెట్టే వాడు దుర్మతి👉 జీవితం ఒక బండి వంటిది — బాధ్యతలు దాని బరువులు, బంధాలు పాశాలవంటివి👉 “రండి” అని పిలుస్తూ సత్యవాక్య మార్గంలో అందరినీ నడిపే ఆహ్వానం👉 అడ్డంకులు (గండులు) ఉన్నా, నీతి దగ్గర నిలిస్తే గమ్యం దృఢమవుతుంది

🔹

ద్రు.కో.అదుపుతప్పిన లోకమందున ఆదుకోవుట నిత్యమై
పొదుపు గానులె చీకటింటయు తోడు నీడగ నిత్యమై
కథలు చెప్పుచు ప్రేమపంచియు కామ సౌఖ్యము నిత్యమై
వ్యధను చెందక నిన్ను నువ్వుగ వాక్కు జీవము సత్యమై

లోకం అదుపు తప్పుతున్నా, మనం పరస్పరం ఆదుకోవాలి చీకటి కాలంలో కూడా ఒకరికొకరం తోడుగా ఉండాలిప్రేమతో మాట్లాడుకుంటూ జీవితం సాగాలికోరికలలో మునిగిపోకుండా సమతుల్యంగా ఉండాలిబాధలకు లోనుకాకుండా, మనసుకు నిజంగా ఉండాలిమన మాట, మన జీవితం — సత్యంగా ఉండాలి

పద్యం***990*****

స్తోత్రమాలిక సర్వధన్యత పూజ్య భావము సత్యమున్

గాత్రసఖ్యత సంభవంబుయు గాంచ తృప్తియు నిత్యమున్

మాత్ర తీర్ధము సర్వ వేళల మంత్రమూలము ధర్మమున్

సూత్రమన్నది జీవనంబుకు సూక్ష్మ తత్త్వము గుప్తమున్

భావ వివరణ...దైవ స్తోత్రాల మాలిక మనసుకు పూజ్యమైన భావాన్ని కలిగించి, జీవితం సార్థకమవుతుందనే సత్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.భక్తితో గాత్రంగా (పాడుతూ) చేసే స్తోత్రం మనసుకు సఖ్యభావాన్ని కలిగించి, నిత్య తృప్తిని ఇస్తుంది.దైవనామం లేదా మంత్రం ఒక్క మాట అయినా సరే—అది అన్ని వేళలా తీర్థంలా పవిత్రతనిచ్చే ధర్మమార్గం.జీవితంలో ఉన్న సూత్రాలు (నీతులు) సూక్ష్మ తత్త్వాలను దాచుకుని ఉంటాయి; వాటిని గ్రహిస్తే జీవితం సార్థకం అవుతుంది.

******

***991----

కాల భైరవ దర్శనంబు సకాల క్షేత్రపు దర్శనమ్

కాల నేత్రుని దర్శనంబగు కాశి గంగన పుణ్యమున్

కాల దైవము గాసదాశివ కామ్య పార్వతి లక్ష్మిగన్

కాల తృష్టిని యన్నపూర్ణిమ గాంచ తీర్చుట మాతగన్

 సరళ భావం:👉 కాలభైరవుని దర్శనం చేయడం అనేది కాశి క్షేత్రాన్ని సమగ్రంగా దర్శించినట్లే.👉 కాలాన్ని నియంత్రించే శివుని కృపతో కాశీ గంగలో స్నానం పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది.👉 కాలదేవుడైన సదాశివుడు, పార్వతి (లక్ష్మి స్వరూపిణి)తో కలిసి భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చుతాడు.👉 అన్నపూర్ణమ్మ తల్లి భక్తుల అవసరాలను తీర్చి, జీవన తృష్ణను శాంతింపజేస్తుంది

*****992**-*

చెప్పువాడన వంతపల్కుల చిత్తమాయల బ్రాంతి యే 

మొప్పవాదన వింతఘోష్టిగ మేలుమర్చియు క్రాంతియే

నొప్పులన్నవి మాటతీరగు నొచ్చునంతయుయేళయో 

తప్పుచేయని వారుయెవ్వరు త్రాసుతీరున జీవనమ్ 

భావ విశ్లేషణ:— మాట్లాడేవారు తాము చెప్పేది నిజమేనని భావిస్తారు;కాని అది చాలాసార్లు చిత్తమాయ వల్ల కలిగే భ్రాంతి మాత్రమే.— వాదనలో గెలవాలనే తపనతో, సత్యాన్ని వదిలి వింతగా మాట్లాడటం జరుగుతుంది;అది ఒక విధమైన మానసిక విప్లవం (క్రాంతి) అయినా, నిజానికి మార్గభ్రంశమే.— మాటల వల్ల కలిగే నొప్పులు, ఎంతకాలం నిలుస్తాయో చెప్పలేము; అవి లోతుగా గాయపడే స్వభావం కలవే.— తప్పులు చేయని వారు ఎవరున్నారు?జీవితం ఒక త్రాసు లాంటిది;తప్పు-సరైన వాటి తూకంతోనే అది సాగుతుంది.

*వాదనల్లో సత్యం కంటే అహంకారం ఎక్కువగా పని చేస్తుంది.మాటలు గాయపరచగలవు.తప్పులు మానవ సహజం.జీవితం సత్యాసత్యాల తూకంలోనే ముందుకు సాగుతుంది*.

****993****

ధర్మమానస కర్మపక్వము ధాత్రినందున నిల్పుమా

నిర్మలంబగు నిత్యసఖ్యత నీదు మార్గము నుంచుమా

కర్మ యేదన నాఫలంబగు కాల మార్పుకు తీర్పుగా

మర్మ శాంతిగ దివ్యజీవన మచ్చలేకయు జీవనమ్

– మనస్సు ధర్మంలో నిలిచి, కర్మలు పరిపక్వం పొందేలా దైవాధీనంగా ఉంచమని ప్రార్థన.– “ధాత్రి” అంటే పోషకశక్తి (దేవి/దైవం), ఆ అనుగ్రహమే కర్మకు ఫలసిద్ధి.– దైవమార్గంలో నడిచినవారికి నిర్మలమైన, శాశ్వతమైన సఖ్యత (ఆత్మశాంతి) లభిస్తుంది.– ఇది భౌతిక సంబంధం కాదు, అంతరంగ అనుబంధం.– ఏ కర్మ చేసినా, దాని ఫలం కాలప్రవాహంలో తీర్పుగా తిరిగి వస్తుంది.– కాలమే న్యాయాధిపతి అన్న భావం.– ఈ సత్యాన్ని గ్రహించినవారికి అంతరంగ శాంతి లభించి, మచ్చలేని దివ్యజీవనం సిద్ధిస్తుంది.

*****994***

జ్ఞానదీప విశాలవిశ్వము జ్ఞప్తిమార్గము తీరుగన్

మౌనమార్గము కాలచక్రము మౌఖ్యవిద్యల నేరుగన్

ప్రాణమంతయు దానధర్మము ప్రీతిగొల్పు శుభంబుగన్

మానసంబు శుభంబుగావిధిమాయ మార్పుగ జీవనమ్

– జ్ఞానం ఒక దీపంలా విశ్వాన్ని ప్రస్ఫుటం చేస్తుంది.– జ్ఞప్తి (స్మృతి/చైతన్యం) మార్గమే నిజమైన దారి అని సూచన.– మౌనం ద్వారా కాలచక్ర రహస్యాలు గ్రహించవచ్చు.– మాటలకంటే మౌనమే గొప్ప విద్య అని లోతైన భావం.– జీవితం మొత్తం దానం, ధర్మం వైపు మళ్లితే అది శుభప్రదం.– దానం కేవలం ధనం కాదు – ప్రేమ, సేవ, సహాయం అన్నీ దానమే.– మనస్సు శుభంగా మారితే, విధి (భాగ్యం) కూడా మారుతుంది.– జీవితం మాయగా కనిపించినా, మనస్సు శుద్ధి ద్వారా దానిని మార్చవచ్చు.

****995***

మావిచిగుళ్ళు మెత్తగను మత్తిలి చప్పున కూత కోకిలా 

తావున తావిమల్లెలు సుతాసుకుమారము జూపగల్గెలే 

గావన శోభకొత్తగను కన్నుల తీరుగ గొప్ప గొప్పగన్ 

పూవిలు కన్యసోయగము పున్నమికాంతి వారించ నామినన్ 

సరళ భావం:మామిడి చెట్టు చిగుళ్లు మెత్తగా మొలుస్తుండగా, కోకిల మధురంగా కూస్తోంది.తావి, మల్లె పూలు సుగంధంతో పరిసరాలను అలంకరిస్తున్నాయి.ప్రకృతి కొత్త శోభతో కళకళలాడుతూ, కన్నులకు ఆనందాన్ని ఇస్తోంది.ఈ అందం పున్నమి వెలుగులో కన్య సోయగంలా మరింత మెరిసిపోతోంది.

ప్రత్యేకత:

******996****

మత్తకోకిల కూతలన్నియు మానసంబును కూర్చగన్ 

విత్తనంబగు వత్సరంభగు విశ్వమంతత శోభగన్ 

చిత్తమందునజల్లులన్ని విచిత్ర మార్పుకు మూలమున్ 

క్రొత్తక్రొత్తగ వింతలవ్వగ గొప్పగొప్పగ పండగన్

భావము:మత్తుగా కూస్తున్న కోకిల స్వరాలు మనసును ఆకర్షించి శాంతంగా నిలిపిస్తాయి. ఆ స్వరాలు కొత్త సంవత్సరారంభానికి విత్తనంలా మారి, విశ్వమంతట అందాన్ని విస్తరింపజేస్తాయి.మనస్సులో జాలువారే అనేక భావాలు, ఆలోచనలు — ఇవన్నీ మార్పులకే మూలమవుతాయి. ఆ మార్పుల వల్ల ప్రతి క్షణం కొత్త కొత్త ఆశ్చర్యాలు పుట్టి, జీవితం గొప్ప పండుగలా వికసిస్తుంది.

మ. కో...****997****

*భాష యన్నది నిత్య సత్యపు భావ వాక్కుల వీలుగన్ 

ఘోష యన్నది బుద్ధిహీనత ఘోర తత్త్వపు నీడగన్ 

వేష  మన్నది జీవ కామ్యయు విశ్వ మార్గము తప్పకన్ 

రోష*మున్మను కోపమున్నను రీతి బట్టియు కాలమున్ 

🔹 పద్య భావ విశ్లేషణ..భాష అనేది మన అంతరంగ సత్యాన్ని వ్యక్తం చేసే పవిత్ర సాధనం. మనసులో ఉన్న నిజమైన భావాలను, నిష్కపటంగా పలికించేది భాష. కాబట్టి భాష సత్యానికి వాహిక.అర్థం లేని గొంతెత్తిన మాటలు (ఘోష) బుద్ధిహీనతకు సంకేతం. లోతైన ఆలోచన లేకుండా చేసే గోల, ఒక రకమైన అజ్ఞానాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.వేషం (బాహ్య ప్రదర్శన) మనిషి జీవనంలో అవసరమే — సమాజంలో నడవడానికి కొంత ప్రవర్తనా రూపం అవసరం. కానీ అది నిజమైన మార్గం (ధర్మం) నుండి తప్పించకూడదు.కోపం వచ్చినా అది నియంత్రణలో ఉండాలి. సమయోచితంగా, సంయమనం పాటిస్తూ ప్రవర్తించాలి. అప్పుడు మాత్రమే కోపం హానికరం కాకుండా ఉంటుంది.

దత్తపది :--***998****

అండ గండ దండ నిండఅంశం :- భీమ దుర్యోధన యుద్ధం

గండమన్న నుభావబాపగ కాయమందున ధైర్యమున్

అండ దండము రక్షణాయగుదర్పకౌరవ యాగమున్

దండయుద్ధమె పాండకౌరవ ధార్ఢ్యతా బల వేగమున్

దండ భీమ పరాక్రమామది దర్పమేయగు యుద్ధమున్ 

సరళ భావం :యుద్ధంలో ప్రమాదం (గండం) వచ్చినా ధైర్యంగా నిలబడాలి. దుర్యోధనుడికి అతని సైన్యం అండగా నిలిచింది. పాండవులు, కౌరవులు గదాయుద్ధంలో బలంతో ఎదురెదురుగా పోరాడారు. ఆ యుద్ధంలో భీముడి పరాక్రమం నిండుగా వ్యక్తమై, దుర్యోధనుడి అహంకారాన్ని జయించింది.

******999*****
*ఎంచ తప్పులనా మదీయ సుధేచ్ఛ భవ్యము ఒప్పకే*
*కించ యన్నడులేనివిద్యగ కేళి మాయలు తప్పకే*
*మించకేగతి తీరుభావము మేలుజేయక తప్పకే*
*ఎంచ బుద్ధియు జెప్ప జాలడు యెవ్వరివ్వరు దైవమే*

భావ విశ్లేషణ:మన తప్పులను మనమే గుర్తించకపోతే, మన మంచి సంకల్పాలు కూడా ఫలించవు*.*స్థిరమైన జ్ఞానం లేకపోతే, జీవితం ఆటలాంటిదై మాయలో పడిపోతుంది*.మన ప్రవర్తనలో సమతుల్యత లేకపోతే, మన గమ్యం సరిగా చేరదు*.
*చివరికి — ఎవరు చెప్పినా వినకపోతే, మనసు మారకపోతే, మార్గదర్శనం దైవానుగ్రహమే*.

*****1000***

స్త్రీలు పొంగెడి గడ్డయై మది శీఘ్ర సంపద భారతీ
స్త్రీల పూజ్యత సవ్యతీర్పులు జీవ మర్మము ధీరతీ
స్త్రీల మార్గము సత్య శోధన నిత్య ధామము మంజరీ
స్త్రీల జీవన విశ్వ మాయల దివ్య లక్ష్యము భాగ్య శ్రీ

భావ విశ్లేషణ:“స్త్రీలు పొంగెడి గడ్డయై మది శీఘ్ర సంపద భారతీ”
స్త్రీలున్న చోటే జీవన స్రవంతి, అభివృద్ధి, సంస్కృతి వికసిస్తాయి. వారు భారతీ (వాక్దేవి) వంటి జ్ఞానసంపదకు మూలం.“స్త్రీల పూజ్యత సవ్యతీర్పులు జీవ మర్మము ధీరతీ”స్త్రీల పూజ్యత, వారి సమతుల్య నిర్ణయాలు — జీవన రహస్యాన్ని, ధైర్యాన్ని నిలబెడతాయి.
“స్త్రీల మార్గము సత్య శోధన నిత్య ధామము మంజరీ”
స్త్రీల జీవన మార్గం సత్యాన్వేషణతో కూడినది; అది నిత్యమూ సుగంధమయమైన పుష్పగుచ్ఛంలా ఉంటుంది.
“స్త్రీల జీవన విశ్వ మాయల దివ్య లక్ష్యము భాగ్య శ్రీ”
స్త్రీ జీవితం విశ్వమాయల మధ్యలోనూ దివ్య లక్ష్యాన్ని సాధించేదిగా, భాగ్యశ్రీగా నిలుస్తుంది.

*