అనుష్టుప్
పాండిత్య ప్రావీణ్య ప్రాధాన్యతా ప్రాసస్యతా భవం
డు విజ్ఞాన విశ్వాస విజ్ఞప్తి విద్య విమోచనం
రంజిల్లు లోకాలలో రవ్వల్లె రమ్యత్వ రహస్యం
గానవైనంబు గమ్యార్ధ ధర్మంబు ధన్యజీవితం
పద్య భావం
పాండిత్యం, ప్రావీణ్యం వంటి గుణాలు మనిషికి గొప్ప ప్రాధాన్యాన్ని ఇస్తాయి. విజ్ఞానం, విశ్వాసం, విద్య—ఇవి మనిషిని అజ్ఞాన బంధనాల నుండి విముక్తి చేస్తాయి. ఆ జ్ఞానం ప్రపంచంలో చిన్న రవ్వలాగా ప్రకాశించి లోకాలను రంజింపజేసే రహస్య సౌందర్యంగా మారుతుంది. చివరికి గానం వంటి కళలు, ధర్మబద్ధమైన ఆచరణ మనిషి జీవితాన్ని గమ్యార్థంతో నింపి ధన్యమైన జీవితం అందిస్తాయి.
శ్లో𝕝𝕝 *కన్దుకో భిత్తినిక్షిప్త*
*ఇవ ప్రతిఫలన్ముహుః|*
*ఆపతత్యాత్మని ప్రాయో*
*దోషోఽన్యస్య చికీర్షతః||
తా𝕝𝕝 *గోడకు కొట్టిన బంతి వెంటనే వేసిన చోటకే తిరిగి వచ్చినట్టు, ఇతరులకు చెడు చేద్దామని ప్రయత్నిస్తే, ఆ చెడు మనకే జరుగుతుంది. కాన ఇతరులకు చెడు ద్రోహం తలపెట్టకూడదు అని భావము*.
*సుఖంచ దుఃఖంచ భవాభవౌచ*
*లాభాలాభౌ మరణం జీవితం చ*
*పర్యాయశః సర్వమేవ స్పృశన్తి*
*తస్మాద్ధీరో న చహృష్యే న్నశోచేత్*!!
తా𝕝𝕝 *సుఖ దుఃఖములు, ఉత్పత్తి వినాశములు, లాభ నష్టములు, చావు బ్రతుకులు, అనునవి వరుసగా అందరికి ప్రాప్తించునట్టివి.... కావున ధీర పురుషుడు సుఖములందు హర్షమునుగాని, దుఃఖములందు శోకమును గానీ, పొందకుండవలెను*...
శ్లో𝕝𝕝 *ముఖం పద్మ దళా కారం*
*వచ శ్చందన శీతలం*
*హృత్కర్తరి సమం చా*
*అతి వినయం ధూర్త లక్షణం*
తా𝕝𝕝 *ముఖము తామరరేకుల్లాగా అందంగా వుంటుందట. మాటలు గంధము వలే చల్లగానూ,విన సొంపుగానూ వుంటాయట. కానీ మనస్సు మాత్రం కత్తెరలాగా మనకు హాని చేసేదిగా వుంటుందట. అలాంటి అతివినయము చూపించే వ్యక్తులతో జాగ్రత్తగా వుండమని హెచ్చరిస్తున్నాడు. కవి..*
శ్లో𝕝𝕝 ఆయుర్విత్తం గృహచ్ఛిద్రం,
మంత్రమౌషధసంగమౌ,
దానమానావమానాశ్చ,
నవ గోప్యా మనీషిభిః II
తా𝕝𝕝 ఆయువు, సంపద, గృహచ్ఛిద్రము, మంత్రము, ఔషధము, సంగమము, దానము, మానము, అవమానము - ఈ తొమ్మిదింటినీ బుద్ధిమంతులు రహస్యముగ నుంచవలెను.
శ్లో𝕝𝕝 *దానం ప్రియ వాక్సహితం జ్ఞాన*
*మగర్వం క్షమాన్వితం శౌర్యం*
*విత్తం చ త్యాగనియుక్తం*
*దుర్లభ మే తచ్చతు ర్భద్రం*
తా𝕝𝕝 *ప్రియవచనములతో గూడిన దానమున్నూ, గర్వము లేని విద్యయున్నూ, క్షమ గలిగిన శౌర్యమున్నూ, త్యాగముతో గూడిన ధనమున్నూ , ఈ నాలుగున్నూ ఎక్కడో గానీ అరుదుగా వుంటాయి.
శ్లో𝕝𝕝 *విపత్తౌ కిం విషాదేన*
*సమ్పత్తౌ హర్షణేన కిమ్*।
*భవితవ్యం భవత్యేవ*
*కర్మణో గహనా గతిః*॥
తా𝕝𝕝 *ఆపదలలో దుఃఖించడం ఎందుకు, సంపదలలో సంతోషించడం ఎందుకు* ? ఏది జరగనున్నదో అది జరిగితీరుతుంది.... *కర్మగతిని*....( *ఏ కర్మ ఎపుడు ఏ ఫలం ఇస్తుందో* ) *తెలుసుకోవడం కష్టం*....
శ్లో𝕝𝕝 *వాణీ రసవతి యస్య*
*యస్య శ్రమవతి క్రియా!*
*లక్ష్మీః దానవతి యస్య*
*సఫలం తస్య జీవితం||*
తా𝕝𝕝 *ఎవరి మాట మనసుకు ఆనందాన్నిస్తుందో, ఎవరైతే కష్టం విలువ తెలిసి పైకి వస్తారో, ఎదుటి వారి కష్టాన్ని గుర్తిస్తారో, ఎవరి ధనం దాన ధర్మాలకు ఉపయోగపడుతుందో... వారి జీవితం సార్ధకమైనట్లే.*
శ్లో𝕝𝕝 లోకేషు నిర్ధనో దుఃఖాః
రుణగ్రస్తా తతోధికమ్।
తాభ్యాం రోగయుతో దుఃఖా
తేభ్యో దుఃఖా కుభార్యకః॥
తా𝕝𝕝 లోకంలో డబ్బులేనివాడు దుఃఖిస్తాడు, వాడికంటే అప్పు వున్నవాడు ఎక్కువగా దుఃఖిస్తాడు, వాడికంటే రోగ గ్రస్తుడైనవాడు ఎక్కువ దుఃఖిస్తాడు, వీళ్ళందరి కంటే గయ్యాళిభార్య వున్నవాడు ఎక్కువ దుఃఖితుడు.
ఉడుంబర్ల బ్రహ్మాండవ్యత్తి యః సదా|
సర్వగర్వాపహ:
కాలాస్తస్య కే మశకా వయమ్ సదా ||
మేడీ పళ్ళను తినేలా కాలం బ్రహ్మాండాన్నే తినేలా చేస్తోంది.అందరి గర్వాన్ని త్రొక్కే కాలం ఎదురుగా ఉండగా, ఈగ దోమలాంటి మనం ఎవరం ?
సజ్జనస్యహృదయం నవనీతం
యద్వదంతి కవయస్తదలీకం
అన్యదేహవిలసత్ప్రితాపాత్.
సజ్జనో ద్రవతి నో నవనీతమ్
కవులు సత్పురుషుల హృదయాన్ని వెన్నతో పోలుస్తారు. ఇది అబద్దం.వేరేవారి కష్టం చూసి సజ్జనులు కరుగుతారు.అయితే,వెన్న కరగదు.
ప్రాకారంబున్ ప్రాధాన్య ప్రభలు
కాలవైపరీత్య విశ్వాస శోభ
రసరమ్య శృంగార రభసలు
మువ్వన్నెల మెరుపు మాయా మర్మమ్
సరళ భావం..ప్రాకారంలా కనిపించే బాహ్య మహిమలు, కాలానుగుణంగా మారే విశ్వాసాల శోభ, రసరమ్యమైన శృంగార ఉల్లాసం—ఇవి అన్నీ మువ్వన్నెల మెరుపుల్లా కనిపించినా చివరకు అవి మాయ యొక్క మర్మమే అని సూచిస్తోంది.
Comments
Post a Comment