తరళము
పరి అనగా.. ప్రక్క, యొక్క,
పరిజనంబు శుభాసుభంబగు పాశ మౌను మనస్సుగన్
పరిసరాలలొ మాటలన్నియు పాఠ్య మేయగు తీరుగన్
పరిపరిస్థితి గమ్యమౌను సుపాద్యమే విధిమాయగన్
పరిగలేసహ విద్యలేయగు పాల నీళ్లగనేయగున్
🌿 భావ వివరణ:
“పరిజనం” (మన చుట్టూ ఉన్న వారు) మనస్సుకు శుభ–అశుభ భావాలను కలిగించే పాశంలాంటివారు. వారి ప్రభావం మన ఆలోచనలను బలంగా ప్రభావితం చేస్తుంది.
మన పరిసరాలలో వినిపించే మాటలన్నీ ఒక పాఠంలా మారుతాయి; వాటి ద్వారా మనం నేర్చుకుంటూ ఉంటాం.
జీవితంలోని పరిస్థితులు మన గమ్యాన్ని నిర్ణయించే మార్గాలవుతాయి; అవి విధి, మాయల రూపంలో అనిపించినా, వాటిలో నేర్చుకునే సారాంశం ఉంటుంది.
చివరగా, మనం పొందే విద్యలన్నీ పరిగలేసినప్పుడు (విచారించినప్పుడు), పాల–నీళ్లలా వేరుచేసి, సారమైనదాన్ని గ్రహించగలిగితేనే నిజమైన జ్ఞానం కలుగుతుంది.
*****
నలుపు నానుడి కాదు మానస నాడి సుందర రూపముణ్
తెలుపు విద్యలు యెన్ని యున్నను తీక్షణా ఫలతీరుగన్
మలుపు లున్నను సాగు గమ్యము మాయ మచ్చలుగా యగున్
తలపు లెన్నన శంకటంబులు తప్పు నొప్పులుగానగన్
🌿 భావం:
“నలుపు” అంటే కేవలం చెడు లేదా నింద కాదు; అది మనసులోని అంతర్భాగం—మానస నాడిలా సున్నితమైనది, ఒక సుందర రూపాన్ని కూడా దాల్చగలదు.
“తెలుపు” అంటే విద్య, జ్ఞానం ఉన్నా—అది వెంటనే ఫలితమివ్వదు; తక్షణ ఫలితం అనేది సులభం కాదు.
జీవితంలో ఎన్ని “మలుపులు” వచ్చినా, మన గమ్యం మాత్రం కొనసాగుతుంది; కానీ ఆ మార్పులు కొన్ని మాయల మచ్చల్లా అనిపించవచ్చు.
మనసులో ఎన్ని “తలపులు” (ఆలోచనలు, ఆశలు) ఉన్నా, అవి కొన్నిసార్లు శంకలు, కష్టాలు, తప్పులు, నొప్పులకూ కారణమవుతాయి.
*****
పరువు సంపద జ్ఞాన మార్గము పాశబంధ సుఖంబు గన్
తరువు మాదిరి దండ్రి ధైర్యము తత్వ శిక్షణగానగన్
చెరువు మాతయె సంప్రదాయపుచిత్త సజీవనమ్
కరువుబుద్దిగ బోధజేయునుకాలసుఖంబు సమంబుగన్
🌸 సరళ భావం
మనిషి పరువు, సంపద, జ్ఞానం అనే మార్గాల్లో ప్రయాణిస్తూ, కొన్నిసార్లు బంధనాల్లాంటి సుఖాల్లో చిక్కుకుంటాడు.
తండ్రి ఒక చెట్టు లాగా నిలబడి, ధైర్యాన్ని ఇస్తూ, తత్వబోధతో జీవితానికి దారి చూపిస్తాడు.
తల్లి ఒక చెరువు లాగా ప్రేమతో, సంప్రదాయాలతో మనసును పోషిస్తూ జీవనానికి ఆధారం అవుతుంది.
కాలం వచ్చినప్పుడు, లోపాలు (కరువు బుద్ధి) ఉన్నా కూడా, అనుభవాల ద్వారా బోధ చేసి, సుఖ–దుఃఖాలను సమంగా చూపిస్తుంది.
*జీవితంలో తండ్రి ధైర్యం, తల్లి ప్రేమ, కాలం బోధ — ఇవే మనిషిని సరిదారిలో నడిపించే అసలు సంపదలు*.
పద్యం:*****
చమురుతో ప్రమిదందు వత్తిగ కాంతి గాంచు శుభంబుగన్
సముఖతాభవ చీకటింటను సాగు శాంతిగ నేస్తమున్।
ప్రముఖతెల్పెడి సత్యవాక్కగు పాఠ్యధర్మము గానగున్
మమత నిత్యము తెల్లకత్తిగ మార్పునేర్పగు తీరుగన్॥
🌸 సరళ భావం:.చమురు, వత్తి కలిసినప్పుడు ప్రమిదలో కాంతి వెలుగుతుంది—అది శుభానికి సంకేతం.
అలాగే మన సముఖత (సాన్నిధ్యం) చీకటి జీవితంలో శాంతిని నింపుతుంది.
సత్యవాక్కే ప్రధానమైన పాఠ్యధర్మంగా నిలుస్తుంది.
మమత (అహంకార మమకారం) తెల్లకత్తిలా ఉండి, మార్పును నేర్పిస్తుంది.
******
వనరులున్నను తిండి లేకయు వానయెండల తీవ్రతన్
ననతి నమ్మక లక్ష్యమేదియు నాటినంటని నీడగన్।
ఋణము తీరుగ కాలమాయలు రుద్రభూమిని కమ్మినే
లునక నుండక బుద్ధి మాధ్యమ సూత్రమవ్వుట కర్మగన్॥
🌸 సరళ భావం:వనరులు ఉన్నా, ఆహారం లేకపోవడం — ప్రకృతి తీవ్రత (వర్షం/ఎండ) కారణంగా జీవనం కష్టమవుతోంది.
నమ్మకం, లక్ష్యం లేకపోతే, నాటిన విత్తనం కూడా నీడ ఇవ్వదు (ఫలించదు).
కాలం తన మాయలతో భూమిని రుద్రభూమిగా (కఠిన పరిస్థితిగా) మార్చేస్తోంది.
అలాంటి స్థితిలో నిలబడటానికి, బుద్ధి (వివేకం) ఒక మార్గదర్శక సూత్రంగా మారాలి.
*****
కళల తీరని కాలయవ్వన కాంక్ష లన్నియు ప్రశ్నగన్
వలనుచెక్కెదిబుద్దిగామది వాక్కుతీరుయహమ్ము గన్
కళసహాయము పొందకున్నను కామ్యకావ్యపరంబు గన్
థలథ లామని జీవనoబగు తామసాభవనేర్పుగన్
🔹 భావం:యవ్వనంలో మనసులో ఎన్నో కోరికలు, ఆశలు ఉప్పొంగుతాయి.అవి అన్నీ ప్రశ్నలుగా, అనుమానాలుగా మనలో తారాడుతుంటాయి.మన బుద్ధి, మనసు, మాటలు — కొన్నిసార్లు అహంకారంతో నిండిపోతాయి.దాని వల్ల మన ఆలోచనలు సరైన దారిలో ఉండవు.కళ, జ్ఞానం, సద్గుణాల సహాయం లేకపోతే,మన జీవితం సరైన లక్ష్యాన్ని పొందదు.అప్పుడు జీవితం తామస గుణంతో (అజ్ఞానం, అలసత్వం, చీకటి భావం) నిండిపోయి,అస్థిరంగా, అయోమయంగా మారుతుంది.
🔸
********980******
చదువు వేరగు సంస్కరించుట చర్యబట్టియు యేదగున్
చదువు దానము ధర్మ గుణ్యము చర్యధనంబున యేలగన్
చదువుసాహససౌర్యమేయగుచర్యగాను సమర్ధతన్
చదువు జీవన వాహినీమది చర్య శోభ సుఖంబుగన్
🔹 పద్య భావ వివరణ*చదువు వేరే, సంస్కారం వేరే అనిపించినా — అవి కార్యరూపంలో (చర్యలో) కలిసినప్పుడు మాత్రమే నిజమైన అభివృద్ధి కలుగుతుంది.*చదువు దానం, ధర్మం, గుణం అన్నీ ఉన్నా — అవి ఆచరణలో లేకపోతే విలువ ఉండదు. చర్య అనే ధనమే వాటిని నిలబెడుతుంది.*చదువు మనలో సాహసం, ధైర్యం పెంచుతుంది. కానీ ఆ ధైర్యం పనిలో కనిపించాలి — అప్పుడు మాత్రమే సమర్థత.*చదువు జీవన ప్రవాహంలాంటిది. ఆ ప్రవాహం అందంగా, సుఖంగా ఉండాలంటే — చర్య అనే అలంకారం అవసరం.
*†***981****
పలుక లేనిమనస్సు నెంచియుబల్క జేయు విధాన మున్
సలుప గల్గుట నీకుయే విధిసాధు మార్గము నీడగన్
పలుక గల్గిన వానినేమది పాఠ్య మాయల యుక్తిగన్
పలుకు లున్నను లేక కష్టము పాశ సిద్ధియు జ్ఞానమున్
👉 మనసులో భావాలు ఉన్నా మాటల్లో చెప్పలేకపోవడం ఒక కష్టం.👉 అలాంటి మనసును మాటల్లోకి తీసుకురావడం మంచిమార్గం (సాధుమార్గం) ద్వారా సాధ్యమవుతుంది.👉 మాటలు ఉన్నవాడు వాటిని సరిగా ఉపయోగించకపోతే అవి మాయలాగా మారుతాయి.👉 మాటలు ఉన్నా లేకపోయినా — రెండింటిలోనూ కష్టం ఉంటుంది.👉 అందుకే —జ్ఞానం తో కూడిన సరైన మాటలే మనిషిని బంధనాల నుంచి తప్పిస్తాయి.
-**982***
జనకధా మదిసల్పుచుండగ జన్యమాయ పదాలు గన్
మన వరాల పరంబుభక్తిగ మానసంబువిధానమున్
ధన మనోమయ నీతిగానిధి ధారిగాను శుభంబుగన్
తనముతన్మయశ్రద్ధతోడగు తత్త్వమూలమనస్సుగన్
✨ సరళ భావం:– మనుషులు కథలు చెబుతూ ఉండగా, వాటిలో మాయాజాలపు పదాలు (అసత్య/అతిశయ) కలిసివుంటాయి.– మనసు భక్తితో నిండి, దైవానుగ్రహం పొందే మార్గంలో ఉండాలి.– నిజమైన సంపద అంటే ధనం కాదు; నీతి, మంచితనం, శుభచింతనే అసలైన ధనం.– అహంకారం విడిచి, తత్త్వజ్ఞానం మీద శ్రద్ధతో మనసు నిలిస్తే జీవితం సార్థకమవుతుంది.
******
పద్యం***983***
పరమ పావన విద్య తీరగు పాఠ్యదేవ మనస్సుగన్
శురభి నాదము శుద్ధచిత్తముసూత్రమాయ యశస్సుగన్
పరమ లక్ష్యము విశ్వముందునపాశ బంధము మేలుగన్
తిరము జీవన తత్త్వమున్ మది తీక్షణాలు ఉషస్సుగన్
🔹 భావo.. విద్య పరమపావనమైనది; అది మనస్సుని దేవత్వమునకు తీసుకువెళ్లే పాఠ్యరూపిణి*శుద్ధమైన చిత్తం నుంచి ఉద్భవించే నాదం (వాక్యం/జ్ఞానం) సుగంధంలా వ్యాపించి యశస్సుని ఇస్తుంది* పరమలక్ష్యం గ్రహించినపుడు పాశబంధాలు (అజ్ఞానం, మమకారం) విడిపోతాయి*తత్త్వజ్ఞానం మనస్సులో ఉదయసూర్యుడిలా వెలుగుని, స్పష్టతను (తీక్షణత) ఇస్తుంది
****984*****
ఉవిద నేస్తము పాశమేయగు ఉమ్మి చేర్చ మనస్సుగన్
తవులు తీరున దుఃఖసౌఖ్యము తత్వvమాయ యశస్సుగన్
చవుక నాన్నది కాలతీరపు జాతకంబు ఉషస్సుగన్
భవుని తీర్పుగ జీవ నంబగు పాశ లీల వయస్సుగన్
సరళ భావం ” స్త్రీతో (ఉవిదతో) స్నేహం అనేది ఒక బంధంలా మనసులను కలుపుతుంది.ఆ బంధంలో తగువులు (తవులు) వచ్చినా, అవి దుఃఖం–సుఖం అనే జీవన తత్వాన్నే తెలియజేస్తాయి. చిన్న విషయాలు కూడా జీవిత కథలో భాగమై ఉదయంలా మారిపోతాయి.ఇది అంతా భవుడి (దైవం) నిర్ణయమే; జీవితం అనేది బంధాల లీలతో నడిచే ఒక ప్రయాణం.
***†**985***-
పెరిగి స్వర్ణపు హింసగమ్యము చిత్తమాయలు గానులే
తరిగె బంధపు ప్రేమభావము త్యాగమీదియులేదులే
కరిగె హృద్యపు తాపధర్మము కాలమందును సర్వమున్
ఒరిగెయుద్ధపు తంత్రవిద్యలు నొచ్చుమనస్సుగన్
🌼 భావవ్యాఖ్యానం:ధనం (స్వర్ణం) పెరిగిన కొద్దీమనసు మాయ, హింస, స్వార్థ దిశగా సాగుతుందని మీరు గమనించారు.ఆస్తి పెరుగుదలతో చిత్త శుద్ధి తగ్గిపోవడం — సూటి వ్యాఖ్య.సంబంధాలలో ప్రేమ తగ్గిపోవడం,త్యాగం లేకపోవడం —ఆధునిక కుటుంబ జీవనంపై ఒక నిజమైన పరిశీలన.కాల ప్రభావంతోమనసులోని స్నేహం, హృదయత, సానుభూతికరిగిపోతున్నాయని భావం.జీవితం యుద్ధంలా మారి,తంత్రాలుమొత్తం
పద్యం:****986****
నిజము దాచిన నిప్పుగుప్పెట నీడనన్న భయమ్ముగన్
నిజముగా నిటలాక్షుడై మను నిత్య మాయలు తప్పగన్
నిజము సర్వమనోమయంబగు నిర్మలమ్మగు సఖ్యతన్
నిజము మన్నది కాలచక్రము గీత తీరు సమంబుగన్
భావం:
నిజాన్ని దాచడం అనేది గుప్పెట్లో దాచిన నిప్పులాంటిది. బయటకు కనిపించకపోయినా లోపల భయం, ఆందోళన కలిగిస్తూనే ఉంటుంది.
మనిషి నిటలాక్షుడు (సత్యదర్శి) అయి జీవిస్తే జీవితంలోని మాయలు, వంచనలు దూరమవుతాయి.
నిజం అనేది మనసును నిర్మలంగా చేసే శక్తి; అది మనుషుల మధ్య నిజమైన స్నేహాన్ని, విశ్వాసాన్ని కలిగిస్తుంది.
చివరికి కాలచక్రం తిరుగుతున్నంత కాలం సత్యమే నిలిచేది; అది గీతలో ఉన్న సమతత్వం (సమబుద్ధి) వంటి శాశ్వత ధర్మం.*సత్యం మొదట కఠినంగా అనిపించినా అది భయాన్ని తొలగించి మనసును నిర్మలంగా చేసి, కాలానుగుణంగా శాశ్వతంగా నిలిచే ధర్మమని ఈ పద్యం తెలియజేస్తోంది*.
****987****
ధనము నున్నను శాంతి యన్నది నేస్త మన్న శుభంబుగన్
క్షణము నేనుగ నాదనేదియు కానిదైన మనస్సుగన్
గుణము చేతయు కీర్తి కాంక్షయు గుప్తమవ్వ సకాలమున్
కనరె నిత్యము విజ్ఞతా భవగమ్యశోభ ప్రభోదమున్
భావ వివరణ:
ధనం ఉన్నా, నిజమైన శుభం శాంతిలోనే ఉంటుంది. శాంతి మనకు అత్యంత సన్నిహిత స్నేహితురాలు.
“నేను–నాది” అనే భావం క్షణంలోనే లేనిదిగా మారిన మనస్సు—అది నిజమైన విముక్తి దిశ.
గుణాల వల్ల వచ్చిన కీర్తి కోరిక కూడా సమయానుకూలంగా అంతరించిపోవాలి.
అప్పుడు విజ్ఞతతో కూడిన జ్ఞానం ద్వారా భవబంధ విముక్తి మార్గం ఎప్పుడూ స్పష్టంగా కనబడుతుంది.
****995***
పగలు రేయగు వత్సరంబున పాశ బంధముగన్ సుధీ
చిగురుటాకుల నవ్వగన్ విధి చిత్త శాంతిగ నుంచగల్గగన్
వగరు పచ్చగ పువ్వుగా పలుకాయలై విరాజి తంబుగన్
జిగిషయై వెలసేనులోకపు జీవగమ్య విధాన పండుగన్
భావము:పగలు–రాత్రులు కలిసి వత్సరంగా మారుతూ కాలచక్రాన్ని నడిపిస్తాయి. ఆ కాలం మనుష్యులను బంధించే పాశంలా కనిపించినా, సుధీ (జ్ఞాని) దానిని సరిగ్గా గ్రహిస్తాడు. చిగురుటాకుల నవ్వుల వంటి ప్రకృతి సోయగాలు మనసుకు శాంతిని ప్రసాదిస్తాయి. విధి కూడా ఆ శాంతిని స్థిరపరచేలా సహకరిస్తుంది.పచ్చదనం, పువ్వుల సోయగం, పండ్ల పరిపక్వత — ఇవన్నీ జీవన వికాస దశలను సూచిస్తూ సమృద్ధిని తెలియజేస్తాయి.చివరికి, ఈ సమస్త ప్రక్రియ జీవితం అనే యాత్రలో జిగిష (జీవనాసక్తి, పోరాటస్ఫూర్తి)ను పెంచి, లోక జీవన గమ్యాన్ని ఒక మహత్తర పండుగగా నిలబెడుతుంది.
*****996****
మిరపకాయతో బజ్జియే మితిమీరి తిన్నను మంటగన్
వరము కళ్లకు నీరు కారపు వాంతులవ్వగ నేస్తమున్
తరము లెన్నియు చెప్పినా ఫలితంబుగాను తినే గతిన్
కరకరాన మిలే స్థితీయది కారమున్న నుసఖ్యతన్
సరళ భావము..మిరపకాయ బజ్జీలు ఎక్కువగా తింటే మంట పడుతుంది.కళ్లలో నీరు వస్తుంది, కారంతో వాంతులు కూడా అవుతాయి.ఎంత మంది చెప్పినా వినకుండా మళ్లీ మళ్లీ తింటారు.ఎందుకంటే ఆ కరకరల రుచిలో కారంతో ఒక ప్రత్యేకమైన ఇష్టం ఉంటుంది.
అనుభవాలనుమించినావయసేసకాలసమర్ధతన్
అణుమయంబగుతృప్తిగానగు సంతసాను భవంబుగన్
క్షణముమల్లెలవాసనేయగుటన్ స్వకార్య సుదీర్ఘమున్
రుణముతీర్చమనస్సుగాంచసమానగుణ్యపువిద్యగన్
పద్య భావ విశ్లేషణ– వయస్సు పెరిగే కొద్దీ కాలానుభవం పెరుగుతుంది.– అనుభవాల వల్ల మనిషికి సమయాన్ని అర్థం చేసుకునే సమర్థత వస్తుంది.– చిన్న చిన్న విషయాల్లో కూడా తృప్తి కలుగుతుంది.– ఆ తృప్తి అణువంతైనా ఆనందాన్ని పంచే అనుభవం అవుతుంది.– మల్లెపూల సువాసనలా ఒక క్షణం వచ్చిన ఆనందం– జీవితంలో చేసిన కర్తవ్యాల వల్ల దీర్ఘకాల సంతృప్తి ఇస్తుంది.– జీవితం మనకు ఇచ్చిన ఋణాన్ని తీర్చాలి అనే భావన– అదే నిజమైన విద్య, సమానతా గుణం.
****998***
అభయ మీయగ రాగమున్ సహ ఆలి వేల్పుల నాధుడున్
శుభ మనోమయ యోగ నిద్రల శోభ నిచ్చెడి వాడుగన్
ప్రభగనిన్నును వేడుచుంటిని రమ్యతా భవ మార్గమున్
అభయ మన్నది తోడునీడగసామరస్య భవంబుగన్
సరళ భావం 🌸భయాన్ని తొలగించి కాపాడే దేవుడు, ఆలివేళ్లపుల నాథుడు (విష్ణువు) శుభమైన మనస్సులకు యోగనిద్రలో కాంతిని ప్రసాదించేవాడు. ఆ ప్రభువును నేను ప్రార్థిస్తున్నాను — జీవన మార్గం సుందరంగా ఉండాలని. ఆయన ఇచ్చే అభయం మనకు తోడు నీడలాగా ఉండి, జీవితం సామరస్యంతో నిండాలని కోరుకుంటున్నాను.
*****999***
బ్రతుకు, మెతుకు, గతుకు, చితుకు పదాలతో చేసిన పద్య పూరణ
బ్రతుకు పోరుగ సర్వవేళల భాగ్యమవ్వ విధానమున్
చితుకు కాంక్షల నేస్తమై గతి చిత్త మాయలు మంచిగన్
మెతుకు తప్పదు జీవనంబున మెల్లగాను సకాలమున్
గతుకు దారిన తప్పదే భవగమ్య మేను శుభంబుగన్
భావం :మనిషి బ్రతుకు ఎప్పుడూ సాఫీగా ఉండదు; అది విధి ప్రకారం మారుతూ ఉంటుంది. చిన్న చిన్న కోరికలు, మనసులోని మాయలు జీవన గమనాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. జీవనంలో కష్టాలు (మెతుకులు) తప్పవు; అవి కాలక్రమంలో మెల్లగా ఎదురవుతాయి. చివరికి మనిషి గతికి వెళ్లే దారిని తప్పించలేడు; అది భవగమ్యమైన సహజమైన మార్గమే.
*****1000***
బ్రతుకుబండి అనాదినుండియుఉపాధిగాను సహాయమున్
వెతక నేడు సుసంపదేయగు విద్య గమ్య శుభంబుగన్
జతగా ఎద్దులు లాగె బండియున్ నిత్యము సాగునన్
కథలుగాదు ఇది కాల జీవన గమ్యమవ్వు పయాణమున్
భావం... మనిషి జీవితం అనాదిగా బ్రతుకుబండి లాంటిదే.జీవనోపాధి కోసం మనిషి విద్య, సంపద, సహాయం వంటి మార్గాలను వెతుకుతూ సాగుతాడు.ఎద్దులు కలిసి బండిని లాగితేనే అది ముందుకు వెళ్లినట్లే,మనిషి జీవితం కూడా కృషి, సహకారం, కాలగమనంతో ముందుకు సాగుతుంది.ఇది కేవలం కథ కాదు — కాలంతో పాటు సాగుతున్న జీవన ప్రయాణం.
******
Comments
Post a Comment