పాదాది న్యస్తాక్షరి

కేకి ,కోకిల, కాకి,వాకిట.. దత్తపది.

అంశం.. కాకి మనోగతం.

కేకిగా గానలోకమగు కీలక వైనము కాలమందునన్

కోకిల జూసి కీర్తనగు కింపుగ యుండియు సేవ ధర్మమున్

కాకిగ నైననన్నెవరు కాదని చూచుచు నిత్య మార్గమున్

వాకిట నుండి కూతలగు వాసన భావపు నొంటి చూపుగన్

🌸 సరళ భావం

కేకి (నెమలి) తన అందంతో లోకంలో ప్రాముఖ్యం పొందుతుంది.

కోకిల తన మధుర గానంతో కీర్తి పొందుతుంది, సేవగా భావించబడుతుంది.

కానీ నేను కాకిని — నన్నెవ్వరూ అంగీకరించరు, ఎవరూ దగ్గరకు రారు.

ఇంటి వాకిట నుండే నా కూత వినిపించినా, దాని వెనుక ఉన్న భావాన్ని ఎవరూ గుర్తించరు.

🌸 ఒక వాక్య తాత్పర్యం

👉 “లోకం అందం, స్వరాన్ని మాత్రమే గౌరవిస్తుంది; కాకి అంతర్మనసు మాత్రం ఎవరూ చూడరు.”

           

కాకిని నేను నల్లనని,కాకులగోలని యీసడింత్రుగా!

కోకిల నల్లనే యయిన గోముగ దానిని మెచ్చుకొందురే!

కేకికి పింఛ మున్నదని క్షేమకరమ్మని పెంచుచుంద్రుగా!

వాకిట నేను నిల్చియును బంధుల రాకను దెల్పుచుందుగా!

కాకితొ పోల్చి తెల్పెదరు గాత్రము చించుకు గోలపెట్టినన్ 

కోకిల చేయు కూరిమిని గూటిన పెట్టిన గ్రుడ్లకోసమై 

కేకికి పించ సౌరభమె కెవ్వున కేకను వేయదెప్పుడున్ 

వాకిట పెట్టి పిండములు వాయస రూపపు పెద్దలందురే!?

పరాశరం శ్రీనివాసాచార్యులు

నేటి(10/4/26) న్యస్తాక్షరి "ప. రి. మ ళం"

పలుకు పరమార్ధ దీపము పాఠ్యమగు

రిజువు రమ్మార్గముతీరు నిత్య సత్య

మనసు మమత మాధుర్యము మాన తన గ

ళంబు గంధము పరిమళం లయల జగతి

***†***తే. గీ.******

పలుకు పలుకులో తేనెలు పరవశించి 

రిక్క వీధిలో విహరించు చక్కగాను

మనసు దోచుచు నిత్యంబు మంచి పరిమ

ళంబు వెదజల్లు తెలుగేను. నబ్బురంబు

కాళిదాసు సుబ్బయ్య నెల్లూరు

******తే గీ *****

పదము పదములతో నున్న వాక్య మగును,

రిక్క లాకసమున తేజరిల్లు చుండు,

మనుజు డెప్పుడు నీతిగా మనగవలె, క

ళంక మున్న వానినిcగన శంక గలుగు.

     ***** తే:*****

ప'దము పలుకుటలో తేనె పలుకు చిలుకు 

రి'ష్ట మైనది ‌స్వరమిక వృషభ మైనఁ

మ'ధుర రాగమై వినిపించు మదిని, పరిమ

ళం'బు గదరా మన తెలుగు అంబ భాష

***:*తే. *****
రామ కథను వినినయంత లభ్యమౌను
మధుమైనట్టి భావాలు మనసునిండ
కృపకు నోచుకొందుము భక్తికెరలచును తృ
ష్ణలను దీరగ రాముడు శాంతమొసగి

******తే గీ *****
(జ)గమున జాగృతీ వెలుగు సాగెడిజ్ఞాన సుసంపదేయగున్
ప్రగతిగ(నా)నవిద్యలగు ప్రాభవసత్యవిచార నింపగన్
ర్ధగము సగూఢతన్ భవమురమ్యత విశ్వతలక్ష్య విద్యగన్
(న)గములు నిత్యనిర్మలమునమ్మెడి భావమునందు సిద్ధిగన్
🌹 సరళ భావం 🌹
ఈ జగత్తులో జ్ఞానం ఒక వెలుగులాంటిది. అది మనలో జాగృతి కలిగించి జీవనాన్ని ముందుకు నడిపిస్తుంది. నానావిధాలైన విద్యల ద్వారా మనకు సత్యాన్ని తెలుసుకునే సామర్థ్యం వస్తుంది.
జీవితంలోని గూఢార్థాలు అర్థమయ్యే కొద్దీ ప్రపంచం యొక్క అసలు లక్ష్యం, అందం మనకు స్పష్టమవుతుంది. చివరికి, నిర్మలమైన మనస్సుతో జీవించే వారికి నిజమైన ఫలితం (సిద్ధి, శ్రేయస్సు) లభిస్తుంది.
*******ఆ.వె.*--*-
*క* లియుగేశ చక్రి! కలుషములను బాపు
*మ* హిత మూర్తి! నిన్ను మదిని వీడ
*లి* ప్త కాలమైన శ్రీనివాస! ముకుంద!
*న* మ్మి యుంటి నిన్నె నలిననేత్ర!

భావము:-
ఓ శ్రీనివాస! కలియుగనాథ! కమలనయన! నీవు సుదర్శన చక్రధారివి, భక్తుల పాపములను తొలగించి ముక్తిని ప్రసాదించు మహితమూర్తివి, నిన్ను ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తూ, నా మనసున లిప్త సమయమైనా వీడక నిన్నే స్మరించెదను.

***@ తేటగీతి*****

పూజ్యభావన సంస్కార భోగ్యమగును

జాను సంస్కృతి దీక్షకు సాధనమ్ము

ఫణిత లక్ష్యము వాగ్మికి భాగ్యరేక

లంబి ప్రాభవ చిన్నియ రవ్వ  దౌరు.....

******

పూజ్యత భవము భామలు పురమునందు 

జాగు చేయకాలింగన జాతర కళ 

ఫలము నెంచక సంఖ్యత ఫలిత కోర 

లంపటా ప్రేమగా వదలకనె కృష్ణ

✨ – గోపికల హృదయాలలో పూజ్యమైన భక్తి నిండి ఉంది.– గోపికలు కృష్ణుణ్ని ఆలింగనం చేస్తూ, అది ఒక జాతరలా, ఆనందమయ లీలలా కనిపిస్తుంది.– వారు ఫలాపేక్ష లేకుండా ప్రేమను అర్పిస్తున్నారు.– ఓ కృష్ణా! ఆ ప్రేమ లౌకికతను దాటి, నిన్ను ఎప్పటికీ విడువదు.

*****ఆ. వె ****

(పూ)తన స్థనమును పూర్తిగా గ్రోలియు

(జా)గు యనక జంపె జాణ నపుడు;

(ఫ)ణి పడగల పైన సృణి వలె నర్తించి

(లం)పటములు దీర్చె, లయల కృష్ణ.

                 ------------ఆ. వె....

పూలు కోరుకొంద్రు పూబోణు లందరు,

జామపండు ప్రజకు క్షేమకరము,

ఫలము లున్న తరువు పలు పాట్ల నందును,

లంచ మిచ్చు వాడెభ్రష్టు డగును.

           *****

*పశుపతి ****తే. గీ.*****

పరమార్ధ తత్త్వమున్ భావమున్ జీవమున్

శుభమార్గ దర్శనమ్ శుద్ధచిత్తంబుగన్

పరమేశ తేజమున్ పాశవ బంధమున్

తిరుణాళ జీవనమ్ తత్త్వమయంబగు

🔹 

 సంక్షిప్తంగా👉 జీవితం పరమార్థ తత్త్వాన్ని గ్రహించేందుకు ఒక సాధనం👉 శుభమార్గం కనిపించాలంటే మనస్సు శుద్ధిగా ఉండాలి👉 పరమేశ్వరుని తేజస్సు పాశవ (అజ్ఞాన) బంధాలను తొలగిస్తుంది👉 జీవితం తత్త్వమయం అయ్యే దశకు చేరుతుంది (మోక్షాభిముఖం)

******

పరమ పావన విద్య తీరగు పాఠ్యదేవ మనస్సుగన్

శురభి నాదము శుద్ధచిత్తముసూత్రమాయ యశస్సుగన్

పరమ లక్ష్యము విశ్వముందునపాశ బంధము మేలుగన్

తిరము జీవన తత్త్వమున్ మది తీక్షణాలు ఉషస్సుగన్

🔹 భావ విశ్లేషణ 🌼 విద్య పరమపావనమైనది; అది మనస్సుని దేవత్వమునకు తీసుకువెళ్లే పాఠ్యరూపి👉 శుద్ధమైన చిత్తం నుంచి ఉద్భవించే నాదం (వాక్యం/జ్ఞానం) సుగంధంలా వ్యాపించి యశస్సుని ఇస్తుంది👉 పరమలక్ష్యం గ్రహించినపుడు పాశబంధాలు (అజ్ఞానం, మమకారం) విడిపోతాయి👉 తత్త్వజ్ఞానం మనస్సులో ఉదయసూర్యుడిలా వెలుగుని, స్పష్టతను (తీక్షణత) ఇస్తుంది

******

*******

 కా-క-తీ-య ".  న్యస్తాక్షరి

******తే. గీ ****

కామిత ఫలము కానుక కలతలుగను

కనుల కలయిక కథలగు గమన మగును

తీవ్ర దేహతాప గుణము తీపి చేదు

యత్న యిచ్ఛ నిగ్రహవాక్కు యతుల గతులు

భావం 

కామిత ఫలము కానుక కలతలుగను

👉 మనిషి కోరుకున్న ఫలితాలు వచ్చినా, వాటితో పాటు కలతలు కూడా వస్తాయి.

కనుల కలయిక కథలగు గమన మగును

👉 ఒక చూపు (కనుల కలయిక) నుంచే అనేక భావాలు, కథలు, అనుభవాలు మొదలవుతాయి.

తీవ్ర దేహతాప గుణము తీపి చేదు

👉 శరీర సంబంధమైన అనుభవాలు (ఆసక్తులు) కొన్నిసార్లు తీపిగా, కొన్నిసార్లు చేదుగా ఉంటాయి.

యత్న యిచ్ఛ నిగ్రహవాక్కు యతుల గతులు

👉 కోరికలను నియంత్రించగలిగినవారే (యతులు) నిజమైన శాంతి మార్గంలో నడుస్తారు.

         -----------ఆ. వె *****

కాముకులకు చావు కడు భయంకరము,

కలసిమెలసి యున్న కలుగు సుఖము,

తీపి యధిక మైన తిప్పలు తప్పవు,

యమున యముని చెల్లి యని గ్రహించు.

******ఆ. వె.******

కాలముడుగ నీదు కాలుడు కొనిపోవు 

కనికరములు లేక కఠిన చిత్తు 

తీపి ప్రాణములను తీసి పాశముతోడ 

యమపురంబు పోవు నంత వినుము

******తే:*****

కా'లము కలసి వచ్చిన ఖర్మ మిటుల 

క'లసి రాకయు బ్రతుకికఁ నలసి పోయె 

తీ'పి బంధపు బాల్యము తెగియు పడగ 

య'మ భటులు వెంబడించిన భ్రమయిదౌర!

******ఆ.వె.*****

"కా"ణి పాక మందు కమనీయ రూపుడై .

"క"నక సిరుల నిచ్చు కపిల మూర్తి

"తీ"యనైనపేరు తిమిరమ్ము బాపెను

"య"శములిచ్చు వాడె అంబసుతుడు

*****తే. గీ ****

*"భార్య" అనుపదంపాదాదిగా...

భార్య భర్తకు తోడైన బతుకు సాగు
భార్య మంచిదైనగృహము పావనమగు
భార్య చదువరి యైనచో బహుసుఖమగు
భార్య లేని సంసారము భాధ కలుగు

*భార్య పురుషుని కర్థాంగి పరమ సాధ్వి*
*భార్య ఇంటికి దీపమై పంచు వెలుగు*
*భార్య లేకున్న వెలితిగా బ్రతుకు సాగు*
*భార్య పరిపూర్ణతను గూర్చు భాగ్య మిలను*
******
*భార్య తోడున్న కాదేది భార మెపుడు*
*భార్య యనుకూల వతియైన భాగ్య మదియె*
*భార్య గయ్యాళి యైనచో బాధ లెన్నొ*
*భార్య తోడను కలహాలు పడకు మెపుడు*
*****
*భార్య మోదమే భర్తకు భద్రమగును*
*భార్య యామోదమెప్పుడు భవ్య మగును*
*భార్య చిరునవ్వె ఆ యింట పసిడి పంట*
*భార్య సంతృప్తి పడినంత బహు పసందు* 
-*****
*భార్య లోపాల నెంచకుఁ  బరుల ముందు*
*భార్య కోపించు నచ్చని  పనులు చేయ*
*భార్య యాగ్రహించిన వేళ భద్రకాళి*
*భార్య యర్థాంగి యను దివ్య భావ మలరు*

***************

(ప్రియము)గమాటలైమనసు ప్రీతినిగాంచగ నాడు చుండుటన్ 

(భయము)ను వీడిగాంచగను బంధ ప్రభంధ ప్రభావ తీరుగన్

(లయము)నుగోరకార్యమగులాస్య మనస్సు ఉషస్సు గా యగున్ 

(జయము)ను పోరుతప్పదగు  శాంతియుగంబు శుభంబుగన్

🔹 పద్య భావ వివరణ...ప్రియమైన మాటలు మనసును ఆకర్షించి ప్రేమను కలిగిస్తాయి. అలాంటి వాక్యాలు ఉన్న చోటే మనసు నివసిస్తుంది.భయం తొలగినపుడు బంధాలు సహజంగా బలపడతాయి. సంబంధాల ప్రభావం స్వచ్ఛంగా వ్యక్తమవుతుంది.మనస్సు లయను (సమత్వం) కోరినప్పుడు, అది లాస్యంలా సున్నితంగా మారి ఉదయకాలంలా ప్రశాంతతను ఇస్తుందినిజమైన జయం యుద్ధంలో కాదు — శాంతిలో ఉంది. పోరాటం తప్పించినపుడే శుభమైన యుగం ప్రారంభమవుతుంది.

******

చదువు వేరగు సంస్కరించుట చర్యబట్టియు యేదగున్ 

చదువు దానము ధర్మ గుణ్యము చర్యధనంబున యేలగన్ 

చదువుసాహససౌర్యమేయగుచర్యగాను సమర్ధతన్ 

చదువు జీవన వాహినీమది చర్య శోభ సుఖంబుగన్ 

🔹 పద్య భావ వివరణ..చదువు వేరే, సంస్కారం వేరే అనిపించినా — అవి కార్యరూపంలో (చర్యలో) కలిసినప్పుడు మాత్రమే నిజమైన అభివృద్ధి కలుగుతుంది.*చదువు దానం, ధర్మం, గుణం అన్నీ ఉన్నా — అవి ఆచరణలో లేకపోతే విలువ ఉండదు. చర్య అనే ధనమే వాటిని నిలబెడుతుంది.*చదువు మనలో సాహసం, ధైర్యం పెంచుతుంది. కానీ ఆ ధైర్యం పనిలో కనిపించాలి — అప్పుడు మాత్రమే సమర్థత.*చదువు జీవన ప్రవాహంలాంటిది. ఆ ప్రవాహం అందంగా, సుఖంగా ఉండాలంటే — చర్య అనే అలంకారం అవసరం.

******

ఆ, త్మ, జ్ఞా, నం” పాదాది న్యస్తాక్షరి 

ఆతల సిద్ది నెంచగల ఆనతి తృప్తియు సర్వ శాంతి యా

త్మత్పర భావ లక్ష్యములు మానస వీణగ కాంతి తత్త్వమున్

జ్ఞాతి  విహార గమ్యమగు జీవుని మార్గము బోధ తత్త్వమున్

నంత వినీల శాంతిగను నమ్మక హృద్య సుమంత్రమే యగున్

🔹 పద్య విశ్లేషణ👉 “ఆతల సిద్ధి” అంటే అంతర్ముఖ సాధన. దానివల్ల కలిగే ఆనతి (వినయం), తృప్తి, శాంతి — ఇవన్నీ జీవన సారాంశాలు.👉 “త్మ త్పర భావం” అంటే ఆత్మపరమైన ధ్యానం. మనస్సు వీణలా మారి తత్త్వ కాంతిని ప్రసరిస్తుంది — ఎంతో అందమైన రూపకం.👉 జీవుడు జ్ఞానం ద్వారా తన ప్రయాణాన్ని గ్రహిస్తాడు. “జ్ఞాతి విహారం” అనే పద ప్రయోగం లోతైనది — అనుభవ యాత్రను సూచిస్తుంది.👉 “నం” పాదం చాలా హృద్యంగా ఉంది. వినీల శాంతి (ఆకాశంలాంటి ప్రశాంతత) మరియు నమ్మకం — ఇవి జీవనానికి మంత్రాలవంటివి.

🔹

*****

“శు, భో, ద, యమ్” పాదాది న్యస్తాక్షరి 

******తే. గీ.*****

శుభ విశుద్ధ భావములతో సూత్ర విధులె

భోగములు వచ్చి పోవుట భోక్త భుక్తి

దర్శనము నిజతత్వమై దీప వెలుగు

యందు చిత్త శాంతిని పొందు యోగ మార్గ

🌼 భావము:→ మనసులో పవిత్రమైన, నిర్మలమైన ఆలోచనలు ఉంటే జీవితం సూత్రబద్ధంగా, ధర్మపథంలో సాగుతుంది.→ భోగాలు అనేవి శాశ్వతం కావు; అవి వచ్చి పోయే అనుభవాలు మాత్రమే. మనిషి వాటిని అనుభవించేవాడు (భోక్త) మాత్రమే.→ నిజమైన జ్ఞానం (తత్వ దర్శనం) ఒక దీపంలా అజ్ఞానాన్ని తొలగించి మార్గాన్ని చూపుతుంది.→ ఆ జ్ఞానం ద్వారా మనసు ప్రశాంతమై, యోగమార్గంలో స్థిరత్వం పొందుతుంది.

*****ఆ.. వె ****

శుభము గూర్చు కొలువ శోభతో సతతము 

భోగ భాగ్యములను భుక్తి నొసగు 

దక్కు పరము శివుని  దలచ ననుదినము 

యంత రంగ మందు పొందు గాను 

*******ఆ. వె ******

శుభము లెన్నొ పొంది సుకర్మ లొనరించి

భోగ భాగ్య మరియు భూతదయయు

దక్కవలయు చూడ దండిగా నీరోజు

యమ్ ని(యముని)బాధమీకు నంటకుండ

*******ఆ. వె.*****

శులభుడౌను శివుడు శుభములు చేకూర్చు

భోగములను వీడి పూజచేయ

దళము తోయమైన తనపైననర్చించు

యంత్రతంత్రములను యాతనేల

*******తే.గీ.******

శుచియు శుభ్రతయె మనకు శుభములొసగు,

భోజనము మితము హితముల్ పుష్టి నిడును,

దయ గలిగిన మనసునందు దైవముండు,

యంత్రములపై బ్రతుకకురా!యాంధ్ర పుత్ర!