లలిత శృంగారం

 

*ప్రేమతత్త్వం*

001: శ్వాస యాడని తీరగు సాగు కొరకు
ఆశ యడియాస గామార నామె కొరకు
మూస యనునది తెలపని ముద్దు కొరకు
ధ్యాస నిరతము ప్రేమకు దాత కొరకు

భావం:
జీవితం కొనసాగడానికి శ్వాస ఎంత అవసరమో, అలాగే ఆశ కూడా మనిషిని ముందుకు నడిపిస్తుంది. ఆ ఆశ కొన్నిసార్లు అత్యాశగా మారి ప్రియమైన వ్యక్తిని పొందాలనే కోరికగా రూపాంతరం చెందుతుంది. హృదయంలో దాగి ఉన్న మధురమైన ప్రేమను మాటలతో పూర్తిగా వ్యక్తం చేయలేము. అందుకే మనసు ఎల్లప్పుడూ ప్రియుడి/ప్రియురాలి ధ్యాసలోనే నిలిచి, ప్రేమను పంచే ఆ దాత కోసం నిరంతరం తపిస్తూ ఉంటుంది.
******
002: సన్ని పాతము తీరుగా జాతి నైతి
మన్నిక మగువ మనుగడ మనసు నైతి
కొన్ని కోర్కెలు తీరున గొప్ప పోతి
అన్ని వైపుల గాలించి యలసీ పోతి

భావం:
సన్నిపాత రోగంలా గందరగోళమైన పరిస్థితులు సమాజంలో ఏర్పడినప్పుడు జాతి నైతిక విలువలు దెబ్బతింటాయి. స్థిరత్వం, మన్నిక, మనుగడ అన్నవి మనసు యొక్క సద్గుణాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. మనిషి కొన్ని కోరికలు నెరవేరినా ఇంకా గొప్పదేదో కావాలని ఆశపడుతూనే ఉంటాడు. అలా అన్ని వైపులా వెతుకుతూ, మరిన్ని ఆశల వెంట పరుగెత్తుతూ చివరికి అలసటకు గురవుతాడు.
*****
003..చక్కనైన చూపులు కల చెంత గదిన
ఒక్క మాటజెప్పక దుఃఖ మున్న గదిన
చిక్క లేదామె జాడ నా చిన్న గదిన
మొక్క పెంచగలముబుద్ది మోత గదిన

భావం:
అందమైన చూపులతో హృదయాన్ని ఆకట్టుకున్న ప్రియురాలు దగ్గరలోనే ఉన్నా, ఒక్క మాట కూడా చెప్పకపోవడంతో మనసులో దుఃఖం నెలకొంటుంది. ఆమె జాడ కూడా దొరకకపోవడంతో చిన్న గదే వెలితితో నిండిపోతుంది. అయితే మొక్కను ప్రేమగా పెంచినట్లు, సహనం మరియు సత్బుద్ధితో మనసులోని ప్రేమను కూడా పోషించుకోవచ్చనే సూచన ఇందులో కనిపిస్తుంది.
****

004..వాదులాటలు వద్దని వాస మంటి
చేదు బ్రతుకున్నదియనినా చిత్త మంటి
కాదు యన్నను ప్రేమకు కాచి యుంటి
నీదు సౌధంబు ముంగిట నిలిచి యుంటి

భావం:
వాదోపవాదాలు, కలహాలు వద్దని మనసు చెబుతోంది. జీవితంలో చేదు అనుభవాలు ఉన్నాయని తెలిసినా, హృదయం ప్రేమను విడిచిపెట్టలేక దానికోసమే ఎదురుచూస్తోంది. ప్రేమ సాధ్యం కాదని ఎవరైనా చెప్పినా, ఆ ప్రేమ ఫలిస్తుందనే ఆశతో మనసు కాచుకొని ఉంటుంది. అందుకే ప్రియమైన వ్యక్తి ఇంటి ముంగిట నిలిచి, ఆమె కరుణా చూపు లేదా ఆహ్వానం కోసం నిరీక్షిస్తూ ఉంటుంది.
****

005..కామమనునది కానిది కాంచ తోడ
సామ దాన భేదము ప్రేమ సాధు తోడ
ప్రేమ పుట్టగా మధ్యన ప్రీతి తోడ
ఆమె నీయిoట కలదన్న ఆశ తోడ

భావం:
ఇది కేవలం కామవాంఛ కాదు; ప్రియురాలిని పొందాలనే సహజమైన ఆకాంక్షతో కూడిన ప్రేమ. ప్రేమను సాధించడంలో సామ, దాన, భేద వంటి ఉపాయాల కంటే సౌమ్యత, సత్స్వభావం, నిజాయితీ ముఖ్యమైనవి. ప్రేమ పుట్టినప్పుడు దానితో పాటు ప్రీతి, అనురాగం, ఆప్యాయత కూడా సహజంగానే కలుగుతాయి. అంతేకాక, ఒకరోజు ఆమె తన జీవితంలో భాగమవుతుందనే మధురమైన ఆశ హృదయంలో నిలిచి ఉంటుంది.
****
006..గళము విప్పవు మనసుగా గాంచ వైపు
వలను వేశావు చిక్కిన వాంఛ వైపు
కలను నెరవేర్చదలచి కాంతి వైపు
తలను పైకెత్తి చూచెద తమరి వైపు

భావం:
ప్రియురాలి వైపు మనసు ఆకర్షితమైనప్పటికీ, తన భావాలను గళం విప్పి చెప్పలేక ప్రేమికుడు మౌనంగా ఉంటాడు. ఆమె వేసిన ప్రేమ వలలో చిక్కుకున్న వాంఛ అతనిని నిరంతరం ఆమె గురించే ఆలోచింపజేస్తుంది. తన కలలను సాకారం చేసుకోవాలనే ఆశతో, ఆమె సౌందర్య కాంతి వైపు అడుగులు వేస్తాడు. చివరకు ఆశాభావంతో తలను పైకెత్తి, తనను కరుణగా చూడమని ఆమె వైపే చూపులు సారిస్తాడు.
****
007..కణము కదలిక విలువలు గాంచ నైతి
తణువు తత్త్వము తీర్చక తప్పు నైతి
చనువు చూపించు చోటన చలువ నైతి
కనులు నీటితో నిండగా కాన నైతి

భావం:
జీవితంలో ప్రతి క్షణం (కణము) కదలికకు ఒక విలువ ఉందని గ్రహించినప్పుడే దాని సార్థకత తెలుస్తుంది. శరీర తత్త్వాన్ని, జీవిత పరమార్థాన్ని అర్థం చేసుకోకపోతే అది ఒక తప్పిదంగా మిగులుతుంది. ఆప్యాయత, చనువు చూపే చోటే నిజమైన చలువ, మాధుర్యం, ఆనందం ఉంటాయి. అయితే వియోగం లేదా బాధ కారణంగా కనులు నీటితో నిండిపోయినప్పుడు ఆ చలువ కూడా కనిపించదు.
****
008..ఎన్నటికి మరువగలేను యేది ననుచు
కన్నులు కలయు తీరుగా గాంచ మనుచు
పన్నిన వలలో చిక్కితి పాశమనుచు
అన్ని కోల్పోయి నిను జూడ యలమ టించు

భావం:
“నిన్ను మరచిపోవడం నాకు ఎన్నటికీ సాధ్యం కాదు” అని మనసు నిరంతరం తలచుకుంటోంది. ఒకసారి అయినా నీ కన్నులతో నా కన్నులు కలిసే సందర్భం కోసం ఎదురుచూస్తోంది. ప్రేమ అనే వలలో చిక్కుకుని, ఆ అనుబంధ పాశానికి బందీ అయ్యానని భావిస్తోంది. ఆ ప్రేమలో తన ప్రశాంతత, గర్వం, స్వేచ్ఛ అన్నీ కోల్పోయినా, నిన్ను ఒక్కసారి చూడాలనే తపన మాత్రం తగ్గలేదు. అందుకే నీ దర్శనం కోసం హృదయం అలమటిస్తూ, ఆరాటపడుతూ ఉంది.
***

009..నీదు భక్తిని కాపాడు నియము గాను
స్పర్శ సుఖములు నందించు సమము గాను
దేహ తాపము దీర్చుము దివ్వె గాను
దాహతృప్తియు గాంచుము దాత గాను

భావం:
ఓ దాతా! నీ భక్తిని నియమబద్ధంగా కాపాడుతూ జీవించాలి. సమభావంతో అందరినీ చూసి, స్పర్శలాంటి సాన్నిహిత్య సుఖాలను పంచాలి. చీకటిని తొలగించే దివ్వెలా దేహ తాపాలను, కష్టాలను నివారించాలి. దాహంతో ఉన్నవారికి నీరు అందించి వారి తృప్తికి కారణమయ్యే దాతృత్వ గుణాన్ని అలవరచుకోవాలి
****

010..మమ్ము వీడిన వానిని మాకు జేర్చి
కుమ్ములాటగా జీవన కూడు జేర్చి
దమ్ము జూపగల మగువ దరిని జేర్చి
ముమ్మరంబునా హృదయము ముందు జే ర్చె

భావం:
మమ్మల్ని విడిచి దూరమైన ఆ వ్యక్తిని మళ్లీ మా దగ్గరకు చేర్చాలని హృదయం కోరుతోంది. జీవితంలో ఏర్పడిన కలహాలు, కుమ్ములాటలు తొలగిపోయి, అందరూ కలిసి సుఖంగా జీవించే పరిస్థితి రావాలని ఆశిస్తోంది. ధైర్యం, ఆత్మవిశ్వాసం కలిగిన ఆ మగువను తన దరిచేరాలని కోరుతూ, ఆమెను హృదయపూర్వకంగా స్వాగతించేందుకు మనసు ఆత్రుతగా ముందుకు సాగుతోంది.
****
011 నిత్య ప్రేమకు ముక్తులు నిష్ఠ తోడ
సామగానము జేయగా స్వామి మురిసి
గొంతు కలుపుచు తానును కూడి పాడ
సమర సుఖదుఃఖ కలయిక సాదు నోడ

భావం:
నిత్యమైన ప్రేమకు నిష్ఠ తోడైతే రెండు హృదయాలు ఒకటవుతాయి. ఒకరు ప్రేమతో గానం చేస్తే, మరొకరు మురిసి గొంతు కలిపి అదే భావాన్ని పంచుకుంటారు. జీవితంలోని సమరాలు, సుఖదుఃఖాలు ఎదురైనా పరస్పర ప్రేమతో వాటిని కలిసి ఎదుర్కోవడమే నిజమైన సుఖం.
****
012..అలసి కస్టము తెలపక ఆట యగును
కలసి గాంచినంతబలుకు కాల మగును
తెలిసి తెలపక తప్పులు తిప్పలగును
తెలియక జరుగు తప్పులు దిద్ద నగును

భావసారం
జీవితంలో కలిసి ఉండటం, పరస్పరం అర్థం చేసుకోవడం, తప్పులను నిజాయితీగా చెప్పుకోవడం ఎంతో ముఖ్యం. తెలియక చేసిన తప్పును సరిదిద్దుకోవచ్చు; కానీ తెలిసి కూడా చెప్పకుండా దాచిన తప్పు సమస్యలను పెంచుతుంది. అందుకే ప్రేమలోనైనా, జీవితంలోనైనా నిజాయితీతో చెప్పుకోవడం, పరస్పరం సరిదిద్దుకోవడం అవసరం.
****

013..ఎద్ది కర్మ సంన్యాసమో యద్ది యేది
కామ్య సంకల్ప విముఖుడు గాక యేల
కర్మ యోగమ్ము ప్రేమగా గాంచు టేల
శర్మ వాక్య మదియుగాంచ శాంతి యేల

భావసారం
కర్మలను విడిచిపెట్టడం సన్యాసం కాదు; కర్మఫలాపేక్షను విడిచిపెట్టి, ప్రేమతో కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించడమే నిజమైన కర్మయోగం. కోరికల బంధం తొలగినప్పుడు మనసుకు శాంతి లభిస్తుంది.
****
014..మహినిమానవభావమే మార్పుజేసె
విహితరీతులజూపగా విద్య లన్ని
స్పృహను పెంచెడు లీలలె స్ఫూర్తి గాను
నహముబాసిన వారికే నమ్మ బలుకు

భావం..సరైన మార్గాలను చూపించే విద్యలు మనిషికి జీవన విధానాన్ని నేర్పుతాయి.జీవితంలోని అనుభవాలు, సంఘటనలు మనలో అవగాహనను పెంచి స్ఫూర్తిని కలిగిస్తాయి.
అహంకారాన్ని విడిచినవారికే నిజమైన నమ్మకం, మంచితనం, స్థిరమైన జీవన విలువలు కలుగుతాయి.
****
015..ధర్మ రక్షణకొరకగు ధరణి దీక్ష
సమసమాజసేవలుగాను సమయ దీక్ష
సర్వసమ్మేళన బలుకు సహన దీక్ష
విశ్వమాత విజయ వాంఛ విద్య దీక్ష
భావం
భూమిపై ధర్మం నిలిచి, న్యాయం కాపాడబడేలా కృషి చేయడం ధరణిపై మన బాధ్యత
సమాజంలోని అందరికీ సమాన అవకాశాలు, సేవలు అందేలా సమయాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోవాలి.
అందరినీ కలుపుకొని ముందుకు సాగడానికి సహనం, పరస్పర గౌరవం అవసరం.
విశ్వమాతకు కీర్తి, మానవ సమాజానికి అభివృద్ధి కలగాలంటే విద్యాభివృద్ధిపై దీక్షతో పనిచేయాలి.
****
016..ముచ్చటైనవిధి విభూతి రూపములను
తేటతెల్లముగనునేను తెలుపు చుంటి
యరయ నామనసు విభూతి కంతమనను
నిత్య మల్లాప్రగడ తత్వ గీత బలుకు

భావం....నాకు అనిపించిన భావాలను, నేను గ్రహించిన విషయాలను స్పష్టంగా చెప్పడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను.నా మనసులో ఉద్భవించే భావాలు, ఆలోచనలే నాకు ఒక ప్రత్యేకమైన విభూతిగా అనిపిస్తున్నాయి.అలా నా అంతరంగంలో పుట్టే తాత్త్విక భావాలను నిరంతరం **“మల్లాప్రగడ తత్వగీత”**గా పలుకుతున్నాను.
****
017..సీస పద్యము

నగలులేవును నాకు నగుబాటు నీకు
మనువుకేగను లేను మనసు మగడ
తణువు తహతహలు తపనలు పిలుపుయే
గుణము గాంచగలుగు గుర్తు మగడ
నియతికి బానిస నిజము గాంచగలుగు
తానుకర్తగ నున్న తపము మగడ
తరుణి కోరికలన్ని ధరి చేర్చ హారము
దయతోను కొనిరమ్ము దండి మగుడ

గీ
ఆశ అడియాశ కానీకు మానసంబు
పాశ మనసుగా కోరిక పాఠనంబు
దేశ కాల నిధిగనునే దీక్ష నంబు
దయగను మనసు పంచుము దండి మగడ

ఒక తరుణి తన మగడను (భర్తను/ప్రియుడిని) ప్రేమతో కోరుకుంటూ తన మనసులోని కోరికలను, తపనలను చెబుతోంది.
నాకు నగలు లేకపోయినా నాకు బాధ లేదు; కానీ అవి నీకు నవ్వులపాలు కాకూడదు.
నిన్ను వివాహం చేసుకోవాలని మనసులో కోరిక ఉంది; నా శరీరం, మనసు నీకోసం తహతహలాడుతున్నాయి.
నా గుణాలను గుర్తించి, నా మనసును అర్థం చేసుకోవాలని కోరుతున్నాను.
విధి ఎలా నడిపించినా, మన జీవితానికి మనమే కర్తలమనే భావంతో ధైర్యంగా ఉండాలి.
నా కోరికలన్నింటినీ నెరవేర్చి, వాటిని ప్రేమ అనే హారంలా ధరింపజేయాలని కోరుతున్నాను.
నా మీద దయతో, ప్రేమతో ఉండి, నా మనసును నీ మనసుతో పంచుకోవాలని వేడుకుంటున్నాను
*****
018..ఎదుట నిలిచెను నీదూత యింపు గాను
ముదురుతున్నవాక్యము తీరు ముంపుగాను
చెదరిపోవు జీవనగమ్య చిత్తు గాను
బెదిరిపోవు బ్రతుకునెంచ భీ తిగాను

సరళ భావం
ఎదుటకు వచ్చిన నీ దూత ఏదో సందేశాన్ని తీసుకువచ్చినట్లుగా అనిపిస్తోంది. అతని మాటలు క్రమంగా గంభీరంగా, ఆందోళన కలిగించేలా మారుతున్నాయి. ఆ మాటల ప్రభావంతో జీవితం ఏ దిశగా సాగాలో తెలియక మనసు కలత చెందుతోంది. బ్రతుకులో ఎదురయ్యే అనిశ్చితిని తలచుకొని భయం కూడా కలుగుతోంది.
*****
019..తెరచి తలుపులు చూసితి తెంపు జేసి
మరచిపోలేని దృశ్యము మంచి జేసి
అరచిణా అర్థమవనిదె యాత్ర జేసి
కురచి భావము యెందుకు ఖర్చు జేసి

సరళ భావం
తలుపులు తెరిచి చూస్తే, ఎదురైన దృశ్యం మనసును కదిలించింది. ఆ దృశ్యం ఎప్పటికీ మరచిపోలేనిదిగా నిలిచిపోయింది. జరిగిన సంఘటనకు అసలు అర్థం ఏమిటో పూర్తిగా తెలియకపోయినా, దానిని ఒక అనుభవంగా తీసుకొని ముందుకు సాగాలి. చిన్నచిన్న విషయాలకు మన భావాలను, మనశ్శక్తిని అనవసరంగా ఖర్చు చేయడం ఎందుకు?
****
020..కారు చీకట్లు రేయిని కప్పి వేసి
మారు మాట లేని విధము మార్పు చేసి
చేరువగువిద్యలున్నను చింత చేసి
వేరులాగ పుడమినందు వింత చేసి

సరళ భావం
కారుచీకట్లు రాత్రిని పూర్తిగా కప్పివేసినట్లుగా, జీవితంలో కూడా కొన్ని సందర్భాలు చీకటిని నింపుతాయి. మార్పు తప్పదనే పరిస్థితులు ఏర్పడినప్పుడు పాత మాటలు, పాత విధానాలు మారిపోతాయి. విద్య, జ్ఞానం, అవకాశాలు దగ్గరలోనే ఉన్నా, చింత మనిషిని వెనక్కి లాగుతుంది. అలా ప్రతి మనిషి తనదైన మార్గంలో, ఈ పుడమిపై ఒక ప్రత్యేకమైన జీవనాన్ని సాగిస్తాడు.
******
021..గడప కావన తెచ్చిన కబురు తొడ
మడమ తిప్పిన మాటల మనసుతోడ
నడమనున్న మదిఘనమే నమ్మతోడ
పడవతీరుగాలి గమన బలువు తోడ

సరళ భావం
గడప దాటి వచ్చిన కబురు మనసును కదిలిస్తుంది. మాటలు ఒక విధంగా చెప్పి, మళ్లీ మాట మార్చడం మనసుకు బాధ కలిగిస్తుంది. అయినప్పటికీ హృదయంలోని నమ్మకం, ధైర్యం నిలిచే ఉంటాయి. పడవను గాలి తన దిశలో నడిపించినట్లుగా, జీవితం కూడా పరిస్థితుల ప్రభావంతో ముందుకు సాగుతుంది.
****
022..పూజ లన్నిజేయ పుడమి తృప్తిగ గాంచ
జాలి గుండె కలిగి జాతరగుట
ఫలము కోరకుండ బంధ మనసుగాను
లలిత హృదయమగుట లహరి తీరు

సరళ భావం
భక్తితో చేసే పూజలు, సేవలు పుడమికి మరియు మనసుకు తృప్తిని కలిగిస్తాయి. జాలి, దయ కలిగిన హృదయం కలిగి అందరితో ఆప్యాయంగా మెలగాలి. ప్రతిఫలం ఆశించకుండా బంధాలను ప్రేమతో కాపాడాలి. అలాంటి సున్నితమైన, అందమైన హృదయం జీవితాన్ని ఆనందపు తరంగంలా మార్చుతుంది.
****
023..నాదు శక్తిలంతయు విద్య నన్మదలతు
వారి ప్రాణములనుజూడ వారికర్మ
లన్నిగూడ నాకెమనసు యంకితమగు
లన్ని చెప్పుకొనుచు మగువ నానతిగను

023. సరళ భావం
నా శక్తి, సామర్థ్యం, విద్య—ఇవన్నీ మంచి పనులకు ఉపయోగపడాలని కోరుకుంటున్నాను. ఇతరుల జీవితాలను, వారి కర్మలను, వారి కష్టసుఖాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తాను. నా మనసును పూర్తిగా మంచి కార్యాలకు అంకితం చేస్తాను. నా మనసులోని విషయాలన్నింటినీ ఆ మగువతో/ప్రియమైన వ్యక్తితో స్వేచ్ఛగా పంచుకుంటాను.
****
024..మనిషి నవ్వడానికి ఖర్చు మనసు లేదు
మనసు నవ్వడానికి లోటు మార్గ మవదు
తనువునా నవ్వు పంచితే తపన చెడదు ..
కాల నవ్వుతో దూరంబు గళ మెరగదు..!
                                        .024. సరళ భావం
నవ్వడానికి డబ్బు అవసరం లేదు; మనసుంటే చాలు
మనసులో ఆనందం ఉంటే ఎలాంటి లోటు, కష్టం కూడా దానికి అడ్డంకి కాదు.
మన ముఖంలోని చిరునవ్వును ఇతరులతో పంచుకుంటే మనలోని బాధ, ఆందోళన కూడా తగ్గుతాయి.
కాలం మారినా, దూరాలు పెరిగినా, చిరునవ్వుతో కూడిన ఆప్యాయత ఉంటే మన మధ్య అనుబంధం దూరం కాదు.
****
025.పదవి కొరకు మంచి పలుకు ప్రజల ముందు
గద్దె నెక్కాక నీవోటు గాంచ లేదు
ననుచు జాలిచూపుగనౌను నమ్మ బలుకు
ఎప్పుడింతరాజసముగా యెదను తట్టు

సరళ భావం
పదవి పొందాలని కోరుకునే సమయంలో నాయకుడు ప్రజల ముందుకు వచ్చి మధురమైన మాటలు మాట్లాడుతాడు. కానీ పదవిలోకి వచ్చిన తరువాత, “నీ ఓటు వల్లనే నేను గెలిచాను” అనే కృతజ్ఞత కూడా లేకుండా ప్రజలను పట్టించుకోడు.
తర్వాత అవసరం వచ్చినప్పుడు మాత్రం జాలి చూపుతున్నట్టు నటిస్తూ, నమ్మేలా మాటలు చెబుతాడు. ఇలా ప్రజలను మభ్యపెట్టే రాజసం, అధికార గర్వం ఇంకెంతకాలం కొనసాగుతుంది? అని కవి ప్రశ్నిస్తున్నారు.
***[

026..ప్రతిదినమ్ము నిన్ను ప్రేమ ప్రభలగాను

భాగ్యసంపద తీరుగా భావనగను

కలుషమనునది ఎరుగని కలిమయమున

రహితిగ గలగ మహితయై రమ్యచరిత

భావం:

ప్రతిదినమూ నిన్ను ప్రేమతో స్మరిస్తూ, నీ అనుగ్రహాన్నే భాగ్యసంపదగా భావిస్తూ, కలుషమైన ఆలోచనలకు తావివ్వకుండా, నిర్మలమైన జీవనంతో మహితమైన రమ్యచరితగా నిలవాలనే ఆకాంక్ష ఈ పద్యంలో ఉంది.

027.

చింతలేల నీకుగమన చిత్తమందు

చింతలున్న నోర్చుసతము చిత్తమందు

చింతలంత కొంతవరకు పిదప సుఖమే

చింతవీడ కలుగు శాంతి నీకు నాకు

భావం:

మనసులో చింతలు ఎందుకు పెట్టుకోవాలి? చింతలు వచ్చినా కొంతకాలం ఓర్పుతో భరించాలి. కాలక్రమంలో ఆ చింతలు తొలగి సుఖం కలుగుతుంది. చివరకు చింతను విడిచిన మనసుకే నిజమైన శాంతి లభిస్తుంది—అది నీకైనా, నాకైనా ఒకటే.

028.

పూజ సలిపి ప్రేమగా నీకు మ్రొక్కుచుంటి

జాలి చూపుమా నామది చలనమందు

ఫలము లిచ్చి ప్రీతిని బ్రోచు కలియువాణి

లలిత హృదయ మానస మంజరిగను రాణి

భావం:

ప్రేమతో పూజలు చేసి నీకు నమస్కరిస్తున్నాను. నా మనసు చంచలమైన వేళ నాపై దయ చూపుము. కోరిన ఫలములను ప్రసాదించి, ప్రేమతో నన్ను కాపాడే తల్లీ! లలితమైన హృదయంతో, మానసిక మాధుర్యంతో వెలసే రాణివై నన్ను అనుగ్రహించుము

029. విజయ పరిచయా — న న త య — 8

029. విజయ పరిచయా

పలుకుల కళ శోభల్ ప్రభలాయే

తలపుల కళ దాహ తాపమాయే

పిలుపుల కళ మోహ క్రియలాయే

వలపుల వల ప్రేమావతి దేవీభావం:

పలుకులలో కళ, శోభ, ప్రభలు వెలుగుతాయి; తలపులలోని దాహతాపాలు తొలగిపోతాయి. నీ పిలుపులో మోహాన్ని తొలగించే శక్తి ఉంది. ప్రేమ అనే వలతో భక్తులను ఆకర్షించే ప్రేమావతి దేవిని స్తుతిస్తున్న భావం.

030. వితాన — జమ గగయ — యతి లేదు

జయమ్ము పొందే మార్గమ్మే నీచెంత

భయమ్ము తీరే మోహమ్మే నీచెంత

నయమ్ము అయ్యే రోగమ్మే నీచెంత

ప్రియమ్ము సంతృప్తే దేవీ సంతృప్తిభావం:

దేవీ సన్నిధిలోనే విజయానికి మార్గం లభిస్తుంది; భయాలు తొలగుతాయి. మోహం తొలగి నయమైన జీవనమార్గం ఏర్పడుతుంది. చివరకు మనసుకు ప్రియమైన సంతృప్తియే దేవీ ప్రసాదించిన నిజమైన సంతృప్తి అని భావం.*

ప్రేమ తత్త్వం.. (02)

: 026.

ప్రతిదినమ్ము నిన్ను ప్రేమ ప్రభలగాను

భాగ్యసంపద తీరుగా భావనగను

కలుషమనునది ఎరుగని కలిమయమున

రహితిగ గలగ మహితయై రమ్యచరిత

భావం:

ప్రతిదినమూ నిన్ను ప్రేమతో స్మరిస్తూ, నీ అనుగ్రహాన్నే భాగ్యసంపదగా భావిస్తూ, కలుషమైన ఆలోచనలకు తావివ్వకుండా, నిర్మలమైన జీవనంతో మహితమైన రమ్యచరితగా నిలవాలనే ఆకాంక్ష ఈ పద్యంలో ఉంది.

****

027.

చింతలేల నీకుగమన చిత్తమందు

చింతలున్న నోర్చుసతము చిత్తమందు

చింతలంత కొంతవరకు పిదప సుఖమే

చింతవీడ కలుగు శాంతి నీకు నాకు

భావం:

మనసులో చింతలు ఎందుకు పెట్టుకోవాలి? చింతలు వచ్చినా కొంతకాలం ఓర్పుతో భరించాలి. కాలక్రమంలో ఆ చింతలు తొలగి సుఖం కలుగుతుంది. చివరకు చింతను విడిచిన మనసుకే నిజమైన శాంతి లభిస్తుంది—అది నీకైనా, నాకైనా ఒకటే.

: 028.

పూజ సలిపి ప్రేమగా నీకు మ్రొక్కుచుంటి

జాలి చూపుమా నామది చలనమందు

ఫలము లిచ్చి ప్రీతిని బ్రోచు కలియువాణి

లలిత హృదయ మానస మంజరిగను రాణి

భావం:

ప్రేమతో పూజలు చేసి నీకు నమస్కరిస్తున్నాను. నా మనసు చంచలమైన వేళ నాపై దయ చూపుము. కోరిన ఫలములను ప్రసాదించి, ప్రేమతో నన్ను కాపాడే తల్లీ! లలితమైన హృదయంతో, మానసిక మాధుర్యంతో వెలసే రాణివై నన్ను అనుగ్రహించుము.

*****

029.

ఆత్మహత్యలో "నశరీర మాయ ధునిగ

ఆత్మసాక్షాత్కరంబులో ఆశ ధునియె

"నేను" నన్నది పోవుట నీడ ధునియె

వచ్చి పోవు చుట్టము తీరు వరుస ధునియె

భావం:

ఆత్మహత్యలో నశించేది కేవలం శరీరమే; సమస్యలకు నిజమైన పరిష్కారం అది కాదు.

ఆత్మసాక్షాత్కారంలో మాత్రం ఆశలు, కోరికలు, మమకారాలు క్రమంగా తొలగిపోతాయి.

"నేను", "నాది" అనే అహంభావం కూడా నీడవలె అదృశ్యమైపోతుంది.

అలాగే ఈ లోకంలో బంధువులు, సంబంధాలు అన్నీ వచ్చి పోయే తాత్కాలికమైనవే అని జ్ఞాని గ్రహిస్తాడు

***

030.

సమయపాలనామదిగంచ సాగ రంబు 

దారి లేనివానికి దైవ దారిదిక్కు 

శిలువ వేసినాసహనoబు స్థిరము బుద్ధి 

వలదు యన్న మనసు తీరు వక్త బ్రతుకు 

భావం :

సమయపాలన అనేది సాగరంలా విశాలమైన గుణం. అది మనిషి జీవితాన్ని క్రమబద్ధంగా, విజయవంతంగా నడిపిస్తుంది. దారి తెలియని వానికి దైవమే దిక్కుగా మారి సరైన మార్గాన్ని చూపుతుంది.

శిలువ వేయబడినప్పటికీ సహనాన్ని కోల్పోని మహనీయుల వలె, కష్టకాలంలోనూ స్థిరబుద్ధితో నిలవడం గొప్ప లక్షణం. మనసు చెడు మార్గాలను కోరరాదు; సత్యం, ధర్మం, సహనం కలిగిన జీవన విధానమే వక్తకు, మనిషికి శ్రేష్ఠమైన బ్రతుకు.

031

చరితగా (కంచి) కామాక్షి జయము నివ్వ 

గర్వ మే(కంగు)ళము నున్న గమ్య మరుపు 

మనసు (కంకి )త ప్రేమయే మార్గ మవ్వ 

(కంకు) భట్టు తెలివి గాంచ కాల మిదియు 

భావం :

కాంచీపురంలోని కామాక్షి అమ్మవారి చరిత్ర విజయాన్ని, శుభఫలితాలను ప్రసాదించేదిగా నిలుస్తుంది. గర్వం ఒక్కసారి మనసులో స్థిరపడితే, మనిషి తన అసలు గమ్యాన్ని మరచిపోతాడు.

అందువల్ల మనసు ప్రేమకు అంకితమై ఉండాలి; ప్రేమ, వినయం, భక్తి కలిసిన మార్గమే జీవనాన్ని సార్థకం చేస్తుంది. కంకుభట్టు వంటి పాండిత్యవంతులు కాలానుగుణంగా జ్ఞానాన్ని గ్రహించి, వివేకంతో జీవించినట్లు మనిషి కూడా తెలివిని పెంపొందించుకోవాలి.

032

పార్వతీశ జయము గాను పాశ బంధ 

సర్వ హృదయ నిలయ మవ్వ సమయ బంధ 

ఆర్యవై సమస్తము గాంచ ఆంక్ష బంధ 

పర్వ మందు మిమ్ము కొలువ పాఠ్య ప్రభువ

భావం :

పార్వతీశ్వరుని జయము జీవులకు పాశబంధాల నుండి విముక్తిని ప్రసాదిస్తుంది. ఆయన సర్వహృదయాలలో నివసిస్తూ, కాలనియమాలను, జీవన క్రమాన్ని నియంత్రించే పరమాధారుడిగా ఉంటాడు.

ఆర్యమార్గాన్ని అనుసరించి జీవించినవాడు సమస్త సత్యాలను గ్రహించగలడు. నియమాలు, ఆంక్షలు కూడా శ్రేయోమార్గానికి దారి చూపే బంధాలే. పర్వతశిఖరాలపై కొలువై ఉన్న ప్రభువును భక్తితో ఆరాధించినప్పుడు జీవితం పాఠ్యంలా సార్థకమవుతుంది.

*033

ప్రవర పాండిత్య పండిత ప్రభలు గాను 

 ప్రగతి తెలుగు వెలుగుగాను ప్రతిభ గాను 

 సుగము సన్మాన మాహత్య సూత్రముగును 

నిత్య మల్లాప్రగడ విద్య నిగము గాను 

భావం:

ప్రవరులైన పండితుల పాండిత్య ప్రకాశంలా వెలుగొందుతూ, తెలుగు భాష అభివృద్ధికి ప్రతిభతో సేవ చేస్తూ, సన్మానాలకు పాత్రమైన మహత్తర సూత్రాలను ఆచరిస్తూ, మల్లాప్రగడ వారి విద్యాసేవ నిత్యం జ్ఞాననిధిగా, వేదసారస్వత సంపదగా నిలుస్తుందని కవి కొనియాడుతున్నారు

034

గెలలు దిగిన మవ్వపు నారికేళతరులు, 

సలపరింతకదలికళ పూతరేకు 

అరటి ఊచతెలుపులాగ అక్కరలుగు 

మల్లేమోగ్గలఘుమఘుమ మరుపు గుబులు 

భావసారం:

గెలలతో వంగి నిలిచిన కొబ్బరి చెట్లు (నారికేళ తరులు), మెల్లని గాలికి సున్నితంగా కదులుతూ అందాన్ని వెదజల్లుతున్నాయి. పూవుల రేకులు సుకుమారంగా పరిమళాలను పంచుతున్నాయి. అరటి ఊచల తెలుపు వంటి నిర్మలత్వం చుట్టూ అలరారుతోంది. మల్లెమొగ్గల నుండి వెదజల్లే ఘుమఘుమల సువాసనలు మనసును మైమరపింపజేసి, మధురమైన జ్ఞాపకాల గుబాళింపులను కలిగిస్తున్నాయి.

035

పూలగుత్తులు వ్రేలాడు పొన్నచెట్లు, 

రాలి సన్నాయి పూలతో రమ్య శబ్ద 

తీగ కాయల తోజత తీరు పూలు 

కాయలన్ని పైపైనను కాచి పిలిపు 

భావసారం:

పూలగుత్తులు వ్రేలాడే పొన్నచెట్లు కనువిందు చేస్తున్నాయి. రాలిపడిన సన్నని పూలు నేలపై పరచుకొని ప్రకృతికి రమ్యమైన అలంకారంలా కనిపిస్తున్నాయి. తీగలపై పూలు, కాయలు కలిసి ప్రకృతి సమన్వయ సౌందర్యాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నాయి. ఇంకా పక్వానికి రాని కాయలు కొమ్మలపై వేలాడుతూ, త్వరలో ఫలసంపదను అందించబోతున్నామన్నట్లుగా ఆహ్వానిస్తున్నాయి.

036

మృదురవమ్ముల పిలిచెడి వెదురుపొదలు, 

మధుర మిచ్చి పుచ్చెది సుకుమారి రుచులు 

అదును అలక దీర్చఘనపదామృతమగు 

చదును లోనసమయతృప్తి జాతరగను 

భావసారం:

మృదువైన శబ్దాలతో పలకరిస్తున్న వెదురు పొదలు ప్రకృతికి ఆహ్లాదకరమైన సంగీతాన్ని అందిస్తున్నాయి. సుకుమారమైన రుచులు మధురానుభూతిని కలిగిస్తూ మనసును పరవశింపజేస్తున్నాయి. అలసటను, అలకను తొలగించే అమృతసమానమైన ఆతిథ్యం అక్కడ లభిస్తోంది. ఈ సమస్త అనుభూతుల మధ్య మనసుకు తృప్తి కలిగి, అది ఒక ఆనంద జాతరగా మారుతోంది.

037

కన్నెగందపుమాకులున్‌ కలవు మఱియు

హృదయ సంగమ తీరగు శృతి లయలు 

అదుపు తప్ప ఆనందము ఆశ వలపు 

పొదుపు పట్ట తృప్తియుగాంచ పొదల గుబులు 

భావసారం:

కన్నెగంధపు మామిడి ఆకుల సువాసనలు పరిసరాలను పరిమళింపజేస్తుండగా, హృదయాల సంగమానికి ప్రతీకలైన శృతి–లయల సమన్వయం అక్కడ అలరిస్తోంది. ఆ వాతావరణంలో ఆనందం, ఆశ, వలపు వంటి భావాలు హద్దులు దాటి ఉప్పొంగుతున్నాయి. అయినప్పటికీ మనసు వాటిని సమతుల్యంగా ఆస్వాదించి, ప్రకృతి పొదల గుబురుల్లో ఒక మధురమైన తృప్తిని పొందుతోంది.

038

: స్త్రీలలో కంఠమున్ హారమున్ కీర్తి గాంచు

కన్యకల శోభగన్ కంచెలై కలలు దీర్చ

వికసించు కుంజమగు సద్గుణా నింపు కాంతి

కుంజుడై స్త్రీ లోల మహిమగా సూత్ర జగతి

భావం:

స్త్రీలలో కంఠాభరణాలు అందాన్ని పెంచుతాయి. రవికలు (కంచెలు) కన్యల శోభను మరింత అలంకరించి వారి ఆశలు, కలలను ప్రతిబింబిస్తాయి. పుష్పవతి (కంజము) అయిన యువతి సద్గుణాలతో వికసించి తన కాంతిని నలుదిశలా ప్రసరింపజేస్తుంది. బ్రహ్మ (కంజుడు) సృష్టించిన జగత్తులో స్త్రీ యొక్క చలనం, ఆకర్షణ, సృజనశక్తి సృష్టి పరంపరను నడిపించే సహజ సూత్రంగా నిలుస్తుంది.

039

: జ్వాల గుత్తులు వ్రాలాడు జాతి చెట్లు 

మేళవింపు పువ్వుల వాసనిచ్చు చెట్లు 

మేలి ముసుగు తీరుననీరు చెట్లు 

గాలి కదలికకే కళ కనుల చెట్లు 

భావం :

జ్వాలల గుత్తుల్లా ఎర్రని పూలతో విరబూసే చెట్లు ఉన్నాయి. అనేక రకాల పుష్పాల సమ్మేళనంతో సువాసనలు వెదజల్లే చెట్లు ఉన్నాయి. పచ్చని ఆకుల ముసుగుతో భూమిని అలంకరిస్తూ, నీడనిచ్చే చెట్లు ఉన్నాయి. సున్నితమైన గాలి తాకిడికే ఊగిసలాడుతూ కనులకు ఆహ్లాదాన్ని పంచే చెట్లు ప్రకృతి సౌందర్యానికి ప్రతీకలుగా నిలుస్తాయి.

040

కేళి తలపుల కళ నారికేళ తరులు   

జాలి జూపుల కళలుగా జాతరకళ 

మాలి నివిలువ సహకార మార్గపు కళ 

ఆలి కనులు కళకళలు అలక తీరు 

భావం :

కేళి తలపులను రేకెత్తించే అందమైన కొబ్బరి చెట్లు (నారికేళ తరులు) ప్రకృతి సోయగాన్ని పెంచుతున్నాయి. జాలితో నిండిన చూపుల వలె జాతరల్లో కనిపించే కళారూపాలు ప్రజలకు ఆనందాన్ని పంచుతున్నాయి. తోటమాలి శ్రమ, మొక్కల పెంపకంలో సహకార భావం, ప్రకృతితో మమేకమయ్యే జీవన మార్గాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి. ప్రియురాలి (ఆలి) కన్నుల మెరుపులు, అలకల సొగసులు కలిసినట్లుగా ఈ దృశ్యాలన్నీ హృదయాన్ని ఆకట్టుకుంటున్నాయి

041

వెనుక నుండియు పిలిచెడి విదురు పొదలు 

కన్నె గంధపు సోకులన్ కలువ మఱియు.  

చనువు మెరుపు కలలు తీరు చరిత పొదలు 

కణము కనులన్ని కదలిక కాల సెగలు 

భావం :

వెనుక నుంచి పిలుస్తున్నట్లుగా అనిపించే విదురు (వెదురు) పొదలు ప్రకృతిలో ఆహ్వాన భావాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. కన్యక సుగంధంలా మృదువైన పరిమళాలను వెదజల్లే కలువలు మనసును మైమరపింపజేస్తున్నాయి. చనువు, ఆప్యాయత, మధుర జ్ఞాపకాలతో నిండిన చరిత్రను గుర్తు చేసే పొదలు గతకాలపు అనుభూతులను మేల్కొలుపుతున్నాయి. ప్రతి కణంలోనూ, ప్రతి చూపులోనూ ప్రకృతి కదలికలు కాలప్రవాహాన్ని, జీవన చైతన్యాన్ని, సృష్టి ఉత్సాహాన్ని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.

042

దండ దశగుణా ధర్మంబు ధరణి నందు

నిండు తనముగా నిగమనా నర్మలంబు

పండు రుచులుగా పాఠ్యంబు పాఠమoబు

చెండు వాసనా తగిలాక చిత్త మార్పు

భావసారం:

భూమిపై ధర్మం అనేక సద్గుణాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. అది మనిషిలో సంపూర్ణతను నింపి, శాస్త్రాలు చెప్పిన నిర్మలమైన మార్గాన్ని అనుసరించేటట్లు చేస్తుంది. పండిన ఫలానికి మాధుర్యం వచ్చినట్లే, జీవిత పాఠాలను ఆచరణలో పెట్టినప్పుడు వాటి అసలు రుచి తెలుస్తుంది. అలాగే సుగంధమున్న పువ్వు పరిమళం తగిలిన వెంటనే మనసు ఆహ్లాదపడినట్లే, ప్రేమ అనే సద్భావన హృదయాన్ని తాకిన క్షణం నుండి చిత్తంలో సానుకూలమైన మార్పు కలుగుతుంది.

043

 కుసుమశరసదృశ కళలు కులుకు తనము 

హసితవిరజిత సముఖము యానమయము 

చినుకు కోరిభ్రమలుగాను చిత్తమగుట 

మనసు గతి సుసాధ్యఫలము మార్గ సుఖము 

----

భావసారం :

కుసుమబాణాలవంటి సున్నితమైన కళలు, లావణ్యంతో కూడిన కులుకులు మనసును ఆకర్షిస్తాయి. చిరునవ్వుతో ప్రకాశించే ముఖం ఆనందాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని పంచుతుంది. వానచినుకుల కోసం ఎదురు చూసే భూమిలా, మనసు కూడా ఎన్నో ఆశలు, ఊహలు, భ్రమలతో నిండిపోతుంది. అయితే ఆ భావోద్వేగాలకు సరైన దిశ లభించినప్పుడు మనోగతి సుస్థిరమై, జీవిత లక్ష్యాలు సులభంగా సాధ్యమవుతాయి. అప్పుడు జీవన మార్గం సుఖప్రదంగా, ఫలవంతంగా మారుతుంది

****

044

 జన్మ లోన దుఃఖసుఖము చలన మగును 

దైవము మనసు తోడున్న ఔ నతిగను 

తమను నడిపించు నొక ఆత్మ తరిమి తరుము 

తాము దైవమనె యహము తత్వ మగును 

భావసారం :

జన్మ పొందిన ప్రతి జీవి జీవితంలో దుఃఖసుఖాలను అనుభవిస్తూ నిరంతర చలనంలో సాగుతుంటాడు. అయితే మనసులో దైవస్మరణ, దైవానుగ్రహ భావన ఉంటే జీవితం ఉన్నత మార్గంలో నడుస్తుంది. మనలో అంతర్లీనంగా ఉన్న ఆత్మ మనల్ని సత్యం, ధర్మం వైపు నిరంతరం ప్రేరేపిస్తూ నడిపిస్తుంది. కానీ ఆ ఆత్మతత్త్వాన్ని సరిగా గ్రహించకుండా, "తామే దైవం" అనే అహంకార భావనకు లోనైతే నిజ తత్త్వం మరుగునపడుతుంది.

045.

 స్వామి కోరిక తలదాల్చి సద్దు చేస్తు 

ప్రేమ కుంపటి రగిలించి ప్రీతి నిస్తు 

సామదానభేదము వల్ల సాగు చేస్తు 

సమయసంతృప్తి కలిగిస్తు సమర మైన

భావసారం :

ప్రియుడి లేదా స్వామి కోరికలను గౌరవించి, పరిస్థితులను చాకచక్యంగా సర్దుబాటు చేస్తూ ప్రేమను మరింతగా రగిలిస్తుంది. హృదయంలో ప్రేమకుంపటిని వెలిగించి పరస్పర ప్రీతిని పెంపొందిస్తుంది. అవసరానికి అనుగుణంగా సామ, దాన, భేద వంటి ఉపాయాలను ఉపయోగించి సంబంధాన్ని ముందుకు నడిపిస్తుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో విభేదాలు, పోరాటాల వలె కనిపించినా, వాటి అంతిమ లక్ష్యం పరస్పర సంతృప్తి, అనురాగ బలపరచడమే.

046

పుట్టుక లో తోడు నీడగు పుడమి నందు 

పుట్టి యెదుగుదల తోడుగా పూజ్య మనసు

పట్టుగావయసుగు నిత్యమూ పాఠముగను 

గిట్టు గా కాటి లోశివ కీలక మగు 

                   

.తాత్పర్యం :

జననం నుండి జీవనయానం వరకు ప్రకృతి, సద్బుద్ధి, అనుభవం మనిషికి గురువులవంటివి. ప్రతి వయస్సు ఒక పాఠాన్ని నేర్పుతుంది. ఆ పాఠాల సారాన్ని గ్రహించినవారికి పరమతత్త్వ జ్ఞానం కలిగి, జీవితం సార్థకమవుతుంది. శివుడు ఇక్కడ మోక్షతత్త్వానికి, పరమజ్ఞానానికి ప్రతీకగా నిలుస్తున్నాడు.

047

పెద్ద గొంతుతో మాటాడ బెంగ పడుతు 

తప్పు కప్పిపుచ్చెమాయ తనము తీరు 

చెప్పలేక కేకలుగాను చింత బలుకు 

ఒప్పను యనుచు వలపులు వోడి గెలుచు

భావసారం :

కొంతమంది తమ వాదనలో బలం లేకపోయినా పెద్ద గొంతుతో మాట్లాడి ఎదుటివారిని భయపెట్టాలని ప్రయత్నిస్తారు. చేసిన తప్పును ఒప్పుకోకుండా మాయమాటలతో కప్పిపుచ్చే స్వభావాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. నిజాన్ని స్పష్టంగా చెప్పలేక కేకలు, ఆవేశాలు, చింతతో కూడిన మాటలనే ఆశ్రయిస్తారు. అయితే అంతరంగంలో ఉన్న అనురాగం, బంధం కారణంగా చివరికి "ఒప్పను" అని అంటూనే మనసును కోల్పోయి ప్రేమకు లొంగిపోతారు.

048.

 చిన్న గొంతుతో మాటాడ సిద్ధి పడగ

తన్నుతానుగా యనుభవం తత్వ పడగ

విన్న విధి వాంఛ పరముగా విద్య పడగ 

సన్నుతి మనసు యర్ధము సమయ పడగ

భావసారం :

చిన్న గొంతుతో, వినయంగా మాట్లాడగలిగినవాడు కార్యసిద్ధిని పొందగలడు. తన అనుభవాలను తానే పరిశీలించుకొని వాటి ద్వారా జీవిత తత్త్వాన్ని గ్రహించగలడు. విన్న విషయాలను సద్వినియోగం చేసుకొని, విధి నిర్దేశించిన లక్ష్యాలను విద్య ద్వారా సాధించగలడు. ప్రశంసనీయమైన మనస్సు సమయోచితంగా వ్యవహరించి, ప్రతి విషయానికీ సరైన అర్థాన్ని గ్రహించగలదు.

049

: కూని రాగంబు విలువడె గొంతు నుంచి 

ఆణువణువు అనుంరాగము ఆశ నుంచి 

క్షణము సుఖము సర్వమయము క్షామ మెంచి 

ఋణము తీరు జయాలగు రుద్ర నుంచి 

భావసారం :

గొంతు నుండి వెలువడే కూనిరాగం హృదయాలను ఆకట్టుకునే విలువను కలిగి ఉంటుంది. మనిషి ఆణువణువులోనూ అనురాగం ఆశతో కలిసి ప్రవహిస్తూ జీవనానికి మాధుర్యాన్ని అందిస్తుంది. ఒక క్షణం లభించిన నిజమైన సుఖం కూడా అనేక కష్టాలను మరిపించి జీవితాన్ని సర్వమయంగా అనిపింపజేస్తుంది. కష్టసంకటాలు, బాధ్యతలు, ఋణభారాలు తొలగి విజయాలు చేకూరుటకు రుద్రుని అనుగ్రహం కారణమని కవి సూచిస్తున్నారు.

050

 గోల చేయను జనములు గుంపు గాను 

కాల మార్పిడి కదులుచు గమ్య మగును 

మేళ వింపు జయము తీరు మిధ్య యగును 

ఆలి మాటలు మనసున ఆశ యగును 

భావసారం :

జనులు గుంపులుగా చేరి గోల చేసినంత మాత్రాన సత్యం మారదు; కాలం తన గమనంలో ముందుకు సాగుతూ ప్రతి విషయాన్నీ తన గమ్యానికి చేర్చుతుంది. బాహ్య ఆడంబరాలు, హడావుడిగా కనిపించే విజయోత్సవాలు చాలాసార్లు తాత్కాలికమైనవే, మిథ్య స్వరూపం కలిగినవే. అయితే ప్రియమైన వారి మధురమైన మాటలు మాత్రం మనసులో ఆశను నింపి, జీవనానికి ఉత్సాహాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.

ప్రేమతత్వం (03)

051

పద్దులన్ని మార్చగలుగు పదము కృష్ణ 

హద్దు విద్య సహనముగా హాయిగొలుపు 

సద్దు కలవరింత కళలు సాగు జేయ 

ముద్దులొలుకు చిన్మయ కృష్ణ ముక్తి నివ్వ

భావం:

కృష్ణనామము మనిషి జీవితంలోని అన్ని లెక్కలు, బంధాలు, కర్మపద్దులను మార్చగల శక్తి కలిగినది. అది జ్ఞానానికి హద్దులు నిర్దేశించి, సహనముతో కూడిన ప్రశాంత జీవనాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. మనసులోని కలవరాలను శాంతింపజేసి, సత్కళలను వికసింపజేస్తుంది. ప్రేమతో మురిపించే చిన్మయ స్వరూపుడైన శ్రీకృష్ణుడు భక్తులకు ముక్తిని అనుగ్రహిస్తాడు.

052

సంతోష సమయం సహనమై సహకరించు 

మిమ్ము చూడంగ చరితము మిధ్య కాక 

తెలుగు భావ భవము జెప్ప తేట తెలుగు 

బ్రతుకు విశ్రాంతి పదవిగా బంధ తృప్తి 

భావసారం:

సంతోష సమయాల్లో సహనంతో, పరస్పర సహకారంతో జీవించాలి. మన జీవిత చరిత్ర వ్యర్థం కాకుండా, ఇతరులకు ఆదర్శంగా నిలవాలి. తేటతెలుగు భావాలను, తెలుగు సంస్కృతి వైభవాన్ని తెలియజేస్తూ జీవించడం గొప్ప ధర్మం. పదవీ విరమణ అనంతరం కుటుంబ బంధాల మధ్య సంతృప్తిగా గడిచే జీవితం నిజమైన విశ్రాంతి, ఆనందానికి నిలయమవుతుంది.

053

మది సఖ్యత నిపుడు వి

విధ వినిమయా విధాన విశ్వము గమనా

యదభావ మనో గనుమయ

సదలక్ష్యము తోడుగాను సాధ్య పథమికా

భావం :

మనస్సులో సఖ్యత (స్నేహభావం) ఉండాలి. పరస్పర వినిమయ విధానాల ద్వారానే విశ్వం గమనం సాగుతుంది. ఏ భావన మనస్సులో ఉంటుందో అదే మన జీవితాన్ని నడిపిస్తుంది. అందువల్ల సదుద్దేశ్యాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకొని నడిస్తే సాధనకు సరియైన మార్గం లభిస్తుంది.

054

సకల ప్రాణులందు మనసు శాంతి నేనె

యింద్రియముల మనసుతీర నింద్రుడేనె 

వేదసమితికాలము సామవేదముగను 

నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిగమ బలుకు 

భావం:

సకల ప్రాణుల యందు సమభావంతో చూసే మనస్సే నిజమైన శాంతి స్వరూపం. ఇంద్రియాలను జయించి, మనస్సును అదుపులో ఉంచినవాడే నిజమైన "ఇంద్రుడు" — అంటే తనపై తానే అధిపతి. వేదసంప్రదాయం కాలాతీతమైన జ్ఞానప్రవాహం అయితే, అందులో సామవేదం సంగీతమయమైన భక్తి, లయ, ఆత్మానుభూతికి ప్రతీక. అటువంటి వేదసారాన్ని గ్రహించి జీవన గీతంగా ఆలపించేదే కవి హృదయం. "నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిగమ బలుకు" అనే పాదంలో కవి తన కవిత్వాన్ని వేదసారంతో అనుసంధానిస్తూ, జీవన సత్యాలను గీతరూపంలో వ్యక్తపరుస్తున్నాడు.

055

స్వాగ తించెద  లోనికి స్వయము గాను 

ప్రగతి భావ సంపద ఫలము గాను 

ప్రతిభ కోరిక లేనట్టి పాఠము గను 

అతివ ఆశలు గాంచక ఆశ గాను 

భావం:

మనలోకి మనమే తొంగి చూసుకుంటూ, అంతరంగాన్ని స్వాగతించగలిగితే నిజమైన ఆత్మవికాసం ప్రారంభమవుతుంది. ప్రగతికి మూలమైన సత్భావనలు, విలువలు, అనుభవాలే జీవిత సంపదగా ఫలిస్తాయి. ప్రతిభ అనేది కేవలం కోరికలతో రాదు; అది నిరంతర సాధన, వినయం, అనుభవం నేర్పే పాఠాల ద్వారా వికసిస్తుంది. అలాగే అతిగా ఆశపడకుండా, సమతుల్యమైన ఆశయాలతో జీవించినప్పుడు మనసుకు శాంతి, జీవితానికి దిశ లభిస్తాయి

056

వట్టి చేతులతో వాని  వదల లేక 

గట్టి పోటీను ఇవ్వక గడప లేక 

మట్టి తీరున బంధము మాయ యనుచు 

ఎట్టి పరిధి యన్న మనసు ఎంచ లేక 

భావం:

మనిషి ఈ లోకానికి వట్టి చేతులతోనే వచ్చాడు. అలాగే ఏదీ వెంట తీసుకుపోలేనని తెలిసినా, సంపదలు, సంబంధాలు, అధికారాలు వదలలేకపోతాడు. జీవిత పోటీలో గట్టిగా నిలబడలేకపోయినా, గడప దాటి నిరాసక్తిగా వెళ్లిపోలేకపోతాడు. మట్టితో నిర్మించిన శరీరం, మట్టివలె క్షణభంగురమైన బంధాలు అన్నీ మాయేనని తెలిసినా వాటిపైనే మమకారం పెంచుకుంటాడు. ఈ మాయకు ఎంత పరిధి ఉందో, దాని నుండి ఎలా బయటపడాలో మనసే నిర్ణయించుకోలేక తడబడుతుంది.

057

నాదు సర్వంబు వానికి నంద మలర

నీది నాదను వాదన నీడ వలెను 

చేదు తీపి జీవన నది చింత కదల 

కదిలి కాదు అవును నన్న కాల మదియు 

భావం:

"నాదంతా వానిదే" అనే సమర్పణ భావం కలిగినప్పుడు హృదయంలో ఆనందం వికసిస్తుంది. "ఇది నాది, అది నీది" అనే వాదనలు మాత్రం మనిషిని నీడవలె వెంబడిస్తూనే ఉంటాయి; వాటికి అంతం ఉండదు. జీవితమనే నదిలో చేదు–తీపి అనుభవాలు సహజంగా ప్రవహిస్తుంటాయి. వాటి గురించి అధికంగా చింతించినా కాలగమనం ఆగదు. కాలం తన స్వభావం ప్రకారం నిరంతరం కదులుతూనే ఉంటుంది; అది "కాదు" అని ఆగిపోదు, "అవును" అని ముందుకు సాగుతూనే ఉంటుంది.

058

అర్పణంబును జేసెద హాయిగాను

తర్పణ విధము కాలము తన్మయమగు 

మెర్పుల పిడుగు వచ్చుటా మోహ మగుట 

మార్పుల పయణ జీవన మాయ చేరు 

భావం:

మన కర్తవ్యాలను, మన శ్రమను, మన జీవితాన్నే అర్పణభావంతో సమర్పించగలిగితే అంతరంగంలో హాయి కలుగుతుంది. కాలప్రవాహం తర్పణవిధానంలా నిరంతరం గతాన్ని తనలో కలుపుకుంటూ సాగిపోతుంది; దానిలో లీనమైనవారికి కాలతత్వం అర్థమవుతుంది. మెరుపులా కనిపించే ఆకర్షణలు, పిడుగులా సంభవించే సంఘటనలు చాలాసార్లు మోహాన్ని కలిగిస్తాయి. మార్పులే జీవన స్వభావం; ఆ మార్పుల ప్రయాణంలో మాయ తన ప్రభావాన్ని చూపుతూ మనిషిని అనేక అనుభవాల వైపు నడిపిస్తుంది.

059

వగపు మానేసి వెంటనే వాని తోడ 

సుగము చీకటి వెలుగుల సూణ్య తోడ 

పగలు సెగలు కాల మగుట కర్మ తోడ 

వగచి వేసారి విద్యలు వాక్య తోడ 

భావం:

వగపు (దుఃఖం, మనోవ్యాకులత)ను విడిచిపెట్టి ముందుకు సాగితే జీవితం తేలికగా అనిపిస్తుంది. చీకటి–వెలుగులు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్నట్లే, సుఖ–దుఃఖాలు కూడా జీవిత సహజ స్వరూపాలు. పగలు, వేడి, కాలగమనం అన్నీ కర్మతో అనుసంధానమై మన జీవనయాత్రను నడిపిస్తాయి. అనుభవాలను పరిశీలించి, ఆలోచించి, వాటి నుండి విద్యను గ్రహించి, సారవంతమైన వాక్యాలుగా మలచగలిగితే జీవితం జ్ఞానమార్గంగా వికసిస్తుంది.

060

స్వాగ తించెద  లోనికి స్వయము గాను 

ప్రగతి భావ సంపద ఫలము గాను 

ప్రతిభ కోరిక లేనట్టి పాఠము గను 

అతివ ఆశలు గాంచక ఆశ గాను 

భావం:

మనలోకి మనమే తొంగి చూసుకుంటూ, అంతరంగాన్ని స్వాగతించగలిగితే నిజమైన ఆత్మవికాసం ప్రారంభమవుతుంది. ప్రగతికి మూలమైన సత్భావనలు, విలువలు, అనుభవాలే జీవిత సంపదగా ఫలిస్తాయి. ప్రతిభ అనేది కేవలం కోరికలతో రాదు; అది నిరంతర సాధన, వినయం, అనుభవం నేర్పే పాఠాల ద్వారా వికసిస్తుంది. అలాగే అతిగా ఆశపడకుండా, సమతుల్యమైన ఆశయాలతో జీవించినప్పుడు మనసుకు శాంతి, జీవితానికి దిశ లభిస్తాయి

061

వట్టి చేతులతో వాని  వదల లేక 

గట్టి పోటీను ఇవ్వక గడప లేక 

మట్టి తీరున బంధము మాయ యనుచు 

ఎట్టి పరిధి యన్న మనసు ఎంచ లేక 

భావం:

మనిషి ఈ లోకానికి వట్టి చేతులతోనే వచ్చాడు. అలాగే ఏదీ వెంట తీసుకుపోలేనని తెలిసినా, సంపదలు, సంబంధాలు, అధికారాలు వదలలేకపోతాడు. జీవిత పోటీలో గట్టిగా నిలబడలేకపోయినా, గడప దాటి నిరాసక్తిగా వెళ్లిపోలేకపోతాడు. మట్టితో నిర్మించిన శరీరం, మట్టివలె క్షణభంగురమైన బంధాలు అన్నీ మాయేనని తెలిసినా వాటిపైనే మమకారం పెంచుకుంటాడు. ఈ మాయకు ఎంత పరిధి ఉందో, దాని నుండి ఎలా బయటపడాలో మనసే నిర్ణయించుకోలేక తడబడుతుంది.

062

నాదు సర్వంబు వానికి నంద మలర

నీది నాదను వాదన నీడ వలెను 

చేదు తీపి జీవన నది చింత కదల 

కదిలి కాదు అవును నన్న కాల మదియు 

భావం:

"నాదంతా వానిదే" అనే సమర్పణ భావం కలిగినప్పుడు హృదయంలో ఆనందం వికసిస్తుంది. "ఇది నాది, అది నీది" అనే వాదనలు మాత్రం మనిషిని నీడవలె వెంబడిస్తూనే ఉంటాయి; వాటికి అంతం ఉండదు. జీవితమనే నదిలో చేదు–తీపి అనుభవాలు సహజంగా ప్రవహిస్తుంటాయి. వాటి గురించి అధికంగా చింతించినా కాలగమనం ఆగదు. కాలం తన స్వభావం ప్రకారం నిరంతరం కదులుతూనే ఉంటుంది; అది "కాదు" అని ఆగిపోదు, "అవును" అని ముందుకు సాగుతూనే ఉంటుంది.

063

అర్పణంబును జేసెద హాయిగాను

తర్పణ విధము కాలము తన్మయమగు 

మెర్పుల పిడుగు వచ్చుటా మోహ మగుట 

మార్పుల పయణ జీవన మాయ చేరు 

భావం:

మన కర్తవ్యాలను, మన శ్రమను, మన జీవితాన్నే అర్పణభావంతో సమర్పించగలిగితే అంతరంగంలో హాయి కలుగుతుంది. కాలప్రవాహం తర్పణవిధానంలా నిరంతరం గతాన్ని తనలో కలుపుకుంటూ సాగిపోతుంది; దానిలో లీనమైనవారికి కాలతత్వం అర్థమవుతుంది. మెరుపులా కనిపించే ఆకర్షణలు, పిడుగులా సంభవించే సంఘటనలు చాలాసార్లు మోహాన్ని కలిగిస్తాయి. మార్పులే జీవన స్వభావం; ఆ మార్పుల ప్రయాణంలో మాయ తన ప్రభావాన్ని చూపుతూ మనిషిని అనేక అనుభవాల వైపు నడిపిస్తుంది.

064

వగపు మానేసి వెంటనే వాని తోడ 

సుగము చీకటి వెలుగుల సూణ్య తోడ 

పగలు సెగలు కాల మగుట కర్మ తోడ 

వగచి వేసారి విద్యలు వాక్య తోడ 

భావం:

వగపు (దుఃఖం, మనోవ్యాకులత)ను విడిచిపెట్టి ముందుకు సాగితే జీవితం తేలికగా అనిపిస్తుంది. చీకటి–వెలుగులు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్నట్లే, సుఖ–దుఃఖాలు కూడా జీవిత సహజ స్వరూపాలు. పగలు, వేడి, కాలగమనం అన్నీ కర్మతో అనుసంధానమై మన జీవనయాత్రను నడిపిస్తాయి. అనుభవాలను పరిశీలించి, ఆలోచించి, వాటి నుండి విద్యను గ్రహించి, సారవంతమైన వాక్యాలుగా మలచగలిగితే జీవితం జ్ఞానమార్గంగా వికసిస్తుంది.

065

నవ్వు రాజిల్లు మోముతో నడచి పోదు 

పువ్వు లాస్థిర సంబర పూజ్య మవదు 

రవ్వలామది సత్యము రమ్యతవదు 

జువ్వలాకాంతి గగనము సూత్ర మవదు 

భావం:

నవ్వులతో కళకళలాడే ముఖసౌందర్యం శాశ్వతంగా నిలిచి ఉండదు; కాలంతో అది మారిపోతుంది. పువ్వు అందంగా వికసించినా దాని సంబరం తాత్కాలికమే, అందువల్ల అది స్థిరమైన పూజ్యత్వానికి ప్రతీక కాదు. రవ్వంత చిన్నదైనా సత్యం మాత్రం తన విలువను కోల్పోదు; అదే జీవితానికి నిజమైన రమ్యతను అందిస్తుంది. జువ్వ (చిన్న జ్యోతి) కాంతి ఆకాశమంత విస్తరించకపోయినా, అది వెలుగుకు మూలసూత్రాన్ని తెలియజేస్తుంది.

066

యాత్ర సహజీవ మాధుర్య వాక్కు తీరు 

పాత్ర నామ రూప మహిమ పాఠ్య తీరు 

సూత్ర లోకానుభవమొంద సూణ్య తీరు 

గాత్ర శుద్ధి ఫలము పొంద గమ్య తీరు 

భావం:

జీవితం ఒక యాత్ర వంటిది. ఆ యాత్రలో సహజీవనం, పరస్పర గౌరవం, మధురమైన వాక్కు మనిషికి ఆనందాన్ని, సౌహార్దాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.

ప్రతి వ్యక్తి ఒక పాత్ర వంటివాడు. అతని నామం, రూపం, గుణం, కర్తవ్యం అన్నీ కలిసి జీవితానికి ఒక పాఠ్యగ్రంథంలా మారి అనుభవాలను నేర్పుతాయి.

లోకానుభవాల సూత్రాలను గ్రహించినవాడు శూన్యత తత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకుంటాడు. బాహ్య ప్రపంచపు ఆడంబరాల వెనుకనున్న నిత్యసత్యాన్ని దర్శిస్తాడు.

గాత్రశుద్ధి అనగా మాట, మనసు, ప్రవర్తనల పవిత్రత. అలాంటి అంతఃశుద్ధి ద్వారా జీవి తన నిజమైన గమ్యాన్ని, ఆధ్యాత్మిక పరిపూర్ణతను చేరుకుంటాడు.

067

బిందు సముదాయ సంగమ భీతి బ్రతుకు 

ధూళి సముదాయ దృష్టిగా సూత్ర బ్రతుకు 

జీవ సముదాయ సంకల్ప సేవ బ్రతుకు 

భూమి పరమాత్మ. సంద్రము భుక్తి బ్రతుకు 

భావం:

నీటి బిందువులు కలిసి సముద్రమవుతాయి. అలాగే వ్యక్తుల సముదాయం సమాజమవుతుంది. ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు జీవి భయభ్రాంతులకు లోనవుతాడు; కానీ సమూహంలో భాగమైనప్పుడు తన స్థానం, తన బాధ్యతను గ్రహిస్తాడు.

ధూళి రేణువులు కలిసి భూమిని నిర్మించినట్లే, అనేక అనుభవాలు, ఆలోచనలు కలిసి జీవన సూత్రాలను ఏర్పరుస్తాయి. జీవుల సముదాయం పరస్పర సహకారం, సేవ, సంకల్పం ద్వారా సమాజ వికాసానికి దోహదపడుతుంది.

చివరగా ఈ భూమి పరమాత్మ స్వరూపమైన మహాసముద్రం వంటిది. అందులో జీవులు బిందువులవలె వచ్చి, అనుభవాలను (భుక్తి) పొందుతూ, చివరికి ఆ పరబ్రహ్మలోనే లీనమవుతారు.

**†

068..

మరణమా నీదు యు నికినే నరవ గలన 

శరణ మన్న వానివదల సరళ గమన 

తరుణ మాయలన్ని మనసు తత్వ గమన 

చరిత తిరగ వ్రాయగలుగు చలన గమన 

భావసారం:

మరణమా! నీవు ఎప్పుడొచ్చినా నేను భయపడను. శరణు కోరిన వారిని విడిచిపెట్టని దైవకృపే నాకు ఆధారం. యౌవనంలో కలిగే మాయలు, మమకారాలు అన్నీ మనస్సును తాత్కాలికంగా మోహింపజేసేవే. జీవితం యొక్క నిజమైన తత్వాన్ని గ్రహించినవాడు తన జీవితచరిత్రను సత్కార్యాలతో తిరిగి వ్రాసుకున్నట్లుగా, నిరంతర చలనమే జీవనగమనమని తెలుసుకుంటాడు

069

నీదు కీర్తన సేయక నిదుర పోయె 

చేదు తీపి తనము తీరు చిత్త మాయె 

కాదు నవును యన్న దగుట కాలమాయె 

ఏది నీది నాదను దేది యెంత మాయె

భావసారం:

ఓ దైవమా! నీ కీర్తన చేయకుండానే జీవితం నిద్రలో గడిచిపోతున్నట్లుంది. లోకంలోని చేదు–తీపి అనుభవాలన్నీ మనస్సులో కలిగే భావమాత్రమే. ఇది కాదు, అది అవును అని వాదించుకుంటూ కాలం కరిగిపోతుంది. చివరకు "ఇది నీది, ఇది నాది" అనే భేదభావాలూ మాయలేనని తెలుస్తుంది.

070

అన్ని జీవులందున గాంచ ఆత్మ గాను 

పుట్టి పెరిగి ప్రాణిమనసు గిట్టువరకు 

నరయ నన్నిటికినితెలుప యాదిమద్య 

నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిగమ బలుకు

భావసారం:

సకల జీవరాశులలో ఒకే ఆత్మతత్వం విరాజిల్లుతోంది. జీవి పుట్టి, పెరిగి, తన జీవితగమ్యాన్ని చేరే వరకు అనేక అనుభవాలను పొందుతుంది. ఈ సమస్త సృష్టికి ఆది, మధ్య, అంతములలో వ్యాపించి ఉన్న పరమసత్యాన్ని తెలుసుకోవాలని ఈ పద్యం సూచిస్తోంది. ఆ నిత్యసత్యాన్నే గీతా–నిగమాలు (వేదశాస్త్రాలు) బోధిస్తున్నాయని కవి పేర్కొంటున్నారు.